سوزنی سمرقندی
زاده ۴۸۷ – درگذشته ۵۶۹ هجری قمری، نخشب
زندگی‌نامهٔ سوزنی سمرقندی
شمس‌الدین تاج‌الشعرا محمد بن علی سمرقندی، معروف به سوزنی سمرقندی (درگذشتهٔ ۵۶۲ قمری به نقل از رضا قلی خان هدیت یا ۵۶۹ قمری به نقل از دولتشاه سمرقندی) شاعر هجاگو و هزال ایرانی قرن ششم هجری است. وی در اشعارش نام خود را محمد، عمر و بوبکر و نام پدرش را مسعود ذکر کرده، از این جهت درستی نام اطلاق شده بر وی یعنی محمد بن علی محل سؤال است. مولد او را عوفی نسف (نخشب)، واقع در نزدیکی سمرقند می‌دانند. وی در شعرهایش خود را به سلمان فارسی منتسب می‌داند. وی در ابتدای جوانی برای کسب دانش به بخارا رفت و به قول عوفی به‌سبب تعلق خاطر به شاگرد سوزنگری به آموختن آن صنعت مشغول شد. سوزنی سمرقندی معاصر ارسلان خان محمد از آل افراسیاب و سنجر اتسز بن محمد خوارزمشاه بوده است. وی با عمعق بخاری، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، محمد معزی، ادیب صابر و رشیدی سمرقندی معاصر بوده و برخی از آنان را هجو کرده و به تیغ زبان خود آزرده است. سوزنی شاعری هجا و بدزبان بوده و در هجو معانی خاص ابداع کرده است. قصاید و قطعات وی سهل، صریح و فصیح است. می‌گویند که وی در اواخر عمر دست از هجو و هزل کشیده و استغفار کرده است.
آثار سوزنی سمرقندی
شعرهای سوزنی سمرقندی
- شمارهٔ ۷۷ - در مدح فخرالدین — ناداده مژدگانی نادید مژده ور
- شمارهٔ ۸۰ - در مدح وجیه الدین — ای بنده مکارم تو اهل روزگار
- شمارهٔ ۷۸ - در مدح علی بن ذوالفقار — آیین ابن علی است سخاوت چنانکه بود
- شمارهٔ ۷۹ - در مدح تاج الدین محمود — گسترد نام نیک چو محمود تاجدار
- شمارهٔ ۷۳ - در مدح نظام الدین — در ضمیرم بدی هوای امیر
- شمارهٔ ۷۴ - فی مدح اشرف الدین — ای جهان شرف بتو معمور
- شمارهٔ ۷۶ - در مدح علی بن حسین بن ذوالفقار — ای نامی از تو نام خداوند ذوالفقار
- شمارهٔ ۷۵ - در مدح میرعمید سعدالدین — هلال روزه نمود از سپهر پر اختر
- شمارهٔ ۸۷ - در مدح وزیر شاه — وزیر شاه بدیدار پهلوان برغوش
- شمارهٔ ۸۵ - در مدح وزیری گوید — وزارتست باهل وزارت آمده باز
- شمارهٔ ۸۸ - در مدح امیر اتابک برغوش — اندر آورد سپهر از ره تشریف بگوش
- شمارهٔ ۸۱ - در مدح نظام الدین — باز دیگر ره جوان خاطر شد این مداح پیر
- شمارهٔ ۸۳ - در مدح سعدالدوله — سعد دولت را بسعدالدوله بازآمد نیاز
- شمارهٔ ۸۴ - در مدح وجیه الدین — این منم یارب بصدر مهتر کهتر نواز
- شمارهٔ ۸۲ - در مدح ابراهیم رکن الدین حبیب — ز گرد راه چو عنقا باشیانه باز
- شمارهٔ ۸۶ - در مدح سعدالملک مسعود بن اسعد — ای بنظم آراستن با سعد اکبر هم نفس
- شمارهٔ ۹۴ - در مدح مؤید الدین — مؤیدین جمال ای ستودهٔ آفاق
- شمارهٔ ۹۳ - در مدح شرف الدین محمد — آفتاب شرف و حشمت و سلطان شرف
- شمارهٔ ۹۵ - خطاب به خود — تا کی ز گردش فلک آبگینه رنگ
- شمارهٔ ۹۱ - در مدح فخرالدین علی بن احمد — ایدل ز عشق یار چو از دانه نار باش
- شمارهٔ ۹۰ - در مدح علی بن احمد — منم منم زده در دل ز عشق یار آتش
- شمارهٔ ۸۹ - در مدح دهقان علی بن احمد — آن خط تیره گرد بناگوش روشنش
- شمارهٔ ۹۲ - در مدح امیر اتابک برغوش — ببر ای باد صبا مژده بتلقین سروش
- شمارهٔ ۹۶ - در مدح فخرالدین علی بن احمد — مفکن به غمزه بر دل مجروح من نمک