شمارهٔ ۲۵ - در مدح شمس الملک سوزنی سمرقندی
سوزنی سمرقندی / قصاید / وزن: فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)
تا مرا بر رخ خوبت نظر است
دلم آسوده ز هر خیر و شر است
مکن از عشق مرا منع که عشق
سیره و عادت نوع بشر است
نه همین بوس و کنار از تو خوهم
که جز اینم به تو کار دگر است
کاسه و کیسهام از دور فلک
این تهی از می و آن یک ز زر است
شمع بزم دگرانی و مرا
ز آتش دل به سر اندر شرر است
گر تو بیدادگری جانا من
دادخواهم ملک دادگر است
ملک عادل آن شمس ملوک
که ز انجم سپهش بیشتر است
عدد ذرهٔ خورشید فلک
کمتر از لشکر آن باهنر است
هر که بر درگه او برد پناه
ایمن از فتنهٔ دور قمر است
هست آن نخل به بستان جهان
که سخا و کرمش برگ و بر است
آن نهالیست عدویش به زمین
که تهی از بر و برگ و ثمر است
در شجاعت به علی میماند
عدل او گویی عدل عمر است
خطر و جاه مر او را باشد
دشمن جاه وی اندر خطر است
اثر خشم وی و لطف وی است
هر چه در گیتی نفع و ضرر است
دوستش را به جنان باشد جای
به سقر دشمن او را مقر است
آن جهان نیست جحیم او را جای
کاین جهان نیز برایش سقر است
گرد آفاق جهان خسرو ما
سال و مه همچو قمر در سفر است
عدل او گرد جهان میگردد
اگر او خود به سفر یا حضر است
مدحش ار چند مطول گویم
باز چون مینگرم مختصر است
مهر آن شاه گزین گر که ترا
آرزوی شرف و جاه و فر است
بندهاش باش که در بندگیاش
شاهی گیتی کمتر اثر است
خطر و جاه اگر میخواهی
خدمتش مایهٔ جاه و خطر است
تا جهان است جهاندار بود
زآن که او خسرو عالیگهر است
خسروی در خور بدگوهر نیست
اوست خسرو که به گوهر سمر است
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر درباره عشق و ارادت به یک محبوب الهی و ویژگیهای آن محبوب است. شاعر بیان میکند که تا زمانی که به چهره محبوب نگریسته میشود، دلش از هر نوع نگرانی آسوده است و عشق امری طبیعی برای بشریت است. او فراتر از بوسه و محبتهای ظاهری، خواهان ارتباط عمیقتری است. شاعر به صفات مثبت محبوب اشاره میکند و او را به عنوان یک پادشاه عادل و با شرف توصیف میکند که در مقایسه با دیگران، ویژگیهایش بینظیر است. او به قدرت و اثرگذاری محبوبش در ایجاد عدالت و بخشش اشاره میکند و میگوید که کسی که به او پناه ببرد، از خطرها در امان خواهد بود. شاعر به شجاعت و عدل محبوب که با شخصیتهای بزرگ تاریخ مقایسه میشود، اشاره میکند و در نهایت، بر این نکته تأکید میکند که خدمت به این محبوب، کلید دستیابی به شرف و منزلت واقعی در جهان است.