شمارهٔ ۱۴ سوزنی سمرقندی
سوزنی سمرقندی / غزلیات / وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
یاقوتی کبیر فروش کباده خر
در جمله، با چهار پسر هست پنج خر
دو خر شهاب و منتخب است و عمر سیم
محمود گشت خر کره و پیر خر پدر
مرپنج لنگ لاشه در اتمه پوش را
خر بنده ام زمان بزمان خر سوارتر
در . . . ن خر شدن بستیزه مثل زنند
ایشان خر ستیزه کش و من ستیزه بر
دربار هجوشان کشم از گوش تا بدم
خواهم بچوب رانم و خواهم بهیر و هر
خر کره و خری را کردم ز بار هجو
آزاد بار، یعنی محمودک و عمر
بجای آندو بدین سر نهم بجبر
خر بنده را تصوف باشد بدینقدر
خر مردمند هرسه، نه مردم نه خر تمام
از هردو نام همچو شتر مرغ بهره ور
ای تیز صد هزار خر خر سپوز باد
در ریش آن پدر که تو هستی ورا پسر
وی صد هزار . . . ر به . . . ن برادری
کورا توئی برادر و این بود ماحضر
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
متن دربارهای با طنز و کنایه به دنیای خرها و انسانها صحبت میکند. شخصیتها به گونهای به تصویر کشیده شدهاند که در عین حال که به خاطر ویژگیهای منفی به خر تشبیه شدهاند، به نوعی از این تشبیه در جهت انتقاد از خود و دیگران استفاده میکنند. در این شعر، خرها به عنوان نماد نادانی و ستیزهجویی معرفی شدهاند و نویسنده به شکلی خندهدار به رفتارهای انسانی و خصوصیات فردی افراد اشاره میکند. مفهوم کلی این است که انسانها با وجود حس superiority خود، گاهی به رفتارهایی مشابه خرها دچار میشوند.