ازرقی هروی
درگذشته ۴۶۵ هجری قمری، هرات
زندگی‌نامهٔ ازرقی هروی
شرف‌الزمان ابوالمحاسن زین‌الدین ابوبکر جعفر بن اسمعیل وراق هِرَوی متخلص به اَزرَقی شاعر ایرانی نیمهٔ دوم قرن پنجم هجری (متوفی به حدود ۴۶۵ هجری قمری) است که در دربار سلجوقیان در زادگاه خود هرات به‌سر می‌برد و با شمس‌الدوله طغانشاه پسر الب‌ارسلان، حاکم خراسان معاصر بود و او را مدح می‌کرد. پدرش اسماعیل وراق هروی در طوس پیشهٔ وراقی (کتابفروشی) داشت (و همان کس است که به گفته نظامی عروضی، فردوسی در فرار از غزنین به طوس در خانهٔ وی مخفی شد). از وی اشعاری اندک و استوار همچون مدح خواجه عبدالله انصاری باقی مانده است. به گفته بدیع‌الزمان فروزانفر، ازرقی «در طریقه شعر گرد سبک عنصری می‌گردد و به جواب قصایدش نظر دارد ... از معانی علمی مخصوصا ریاضی شعرش خالی نیست» گونه شعر او را طلیعه خروج از سبک خراسانی و زمینه برآمدن سبک عراقی به‌شمار آورده‌اند. سروده‌های ازرقی پرآرایه و زبان اشعارش دشوار است. نقل است که او برخی از بهترین توصیف‌های طبیعت به زبان فارسی را سروده است. گویا کتاب سندبادنامه یا قسمتی از آن را ازرقی به نظم درآورده است. اشعار بازماندهٔ ازرقی هروی بر اساس کتاب دیوان ازرقی هروی با تصحیح سعید نفیسی انتشارات زوار سال ۱۳۳۶ و به همت آقای سیاوش جعفری در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
آثار ازرقی هروی
شعرهای ازرقی هروی
- شمارهٔ ۷۱ — از حمله سمند تو، ز آسیب نعال
- شمارهٔ ۷۲ — اندر خوبی ترا فزوده‌ست جمال
- شمارهٔ ۷۴ — با زور تو، ای عالم احسان و کرم
- شمارهٔ ۷۳ — بر جاه تو، ای خواجه شود هر عیال
- شمارهٔ ۷۶ — در شهر هری عاشق زار تو منم
- شمارهٔ ۷۵ — بر دیده خیال دوست بنگاشته‌ام
- شمارهٔ ۷۷ — در دیدهٔ دل جلوه‌گرت می‌بینم
- شمارهٔ ۷۰ — گر خواهی، ازین حشمت والا به مَثَل
- شمارهٔ ۷۸ — بر تیغ بلاهای تو تا پاک شوم
- شمارهٔ ۷۹ — چون پیش دل این هجر به ناکامه نهم
- شمارهٔ ۸۱ — زآن بر دو لبت ز بوسه مرزوق نیَم
- شمارهٔ ۸۲ — ای آنکه تویی نور دل و شمع روان
- شمارهٔ ۸۰ — بیجادۀ لولوی تو سیم اندر میم
- شمارهٔ ۸۳ — این نافرمان دل، ار پذیرد فرمان
- شمارهٔ ۸۴ — ای عادت تو به وعده صادق بودن
- شمارهٔ ۸۵ — ناشاد مرا، ای بت نوشاد، مکن
- شمارهٔ ۸۸ — بر عاج بُناگوش چو سیم و خز تو
- شمارهٔ ۸۹ — گفتم بکنم دو دست کوتاه از تو
- شمارهٔ ۹۱ — تا بود ز روی مهر لاف من و تو
- شمارهٔ ۹۳ — ای فخر زمانه را ز پیوندی تو
- شمارهٔ ۹۲ — ای همت من رسیده پاک از پی تو
- شمارهٔ ۹۰ — هر چند به دردم از دل محکمِ تو
- شمارهٔ ۸۷ — ای کرده به بی وفایی آهنگ، مرو
- شمارهٔ ۸۶ — ای برده فراق تو فراغ دل من