ازرقی هروی
درگذشته ۴۶۵ هجری قمری، هرات
زندگی‌نامهٔ ازرقی هروی
شرف‌الزمان ابوالمحاسن زین‌الدین ابوبکر جعفر بن اسمعیل وراق هِرَوی متخلص به اَزرَقی شاعر ایرانی نیمهٔ دوم قرن پنجم هجری (متوفی به حدود ۴۶۵ هجری قمری) است که در دربار سلجوقیان در زادگاه خود هرات به‌سر می‌برد و با شمس‌الدوله طغانشاه پسر الب‌ارسلان، حاکم خراسان معاصر بود و او را مدح می‌کرد. پدرش اسماعیل وراق هروی در طوس پیشهٔ وراقی (کتابفروشی) داشت (و همان کس است که به گفته نظامی عروضی، فردوسی در فرار از غزنین به طوس در خانهٔ وی مخفی شد). از وی اشعاری اندک و استوار همچون مدح خواجه عبدالله انصاری باقی مانده است. به گفته بدیع‌الزمان فروزانفر، ازرقی «در طریقه شعر گرد سبک عنصری می‌گردد و به جواب قصایدش نظر دارد ... از معانی علمی مخصوصا ریاضی شعرش خالی نیست» گونه شعر او را طلیعه خروج از سبک خراسانی و زمینه برآمدن سبک عراقی به‌شمار آورده‌اند. سروده‌های ازرقی پرآرایه و زبان اشعارش دشوار است. نقل است که او برخی از بهترین توصیف‌های طبیعت به زبان فارسی را سروده است. گویا کتاب سندبادنامه یا قسمتی از آن را ازرقی به نظم درآورده است. اشعار بازماندهٔ ازرقی هروی بر اساس کتاب دیوان ازرقی هروی با تصحیح سعید نفیسی انتشارات زوار سال ۱۳۳۶ و به همت آقای سیاوش جعفری در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
آثار ازرقی هروی
شعرهای ازرقی هروی
- شمارهٔ ۷ — یک نیمه عمر خویش ببیهودگی بباد
- شمارهٔ ۵ — در قناعت و توفیق دین و مذهب راست
- شمارهٔ ۴ — بر سر دنیا فکند از نور چادر ماهتاب
- شمارهٔ ۲ — بفرخی و سعادت بخواه جام شراب
- شمارهٔ ۱ — چه جرم‌ست این که هر ساعت ز روی نیلگون دریا
- شمارهٔ ۶ — رمضان موکب رفتن زره دور آراست
- شمارهٔ ۳ — ای از کمال حسن تو جزوی در آفتاب
- شمارهٔ ۸ — عروس ماه نوروزی چه کرد آن دانۀ گوهر؟
- شمارهٔ ۱۵ — از آن دو عارض سوسن نمای لاله اثر
- شمارهٔ ۱۱ — عید شاداب درختیست که تا سال دگر
- شمارهٔ ۱۴ — چه روز بود که آن، ماهروی سیمین‌بر
- شمارهٔ ۱۳ — همایون جشن عید و ماه آذر
- شمارهٔ ۱۰ — ابر سیمابی اگر سیماب ریزد بر کمر
- شمارهٔ ۱۲ — بفال سعد و خجسته زمان و نیک اختر
- شمارهٔ ۹ — به فال همایون و فرخنده اختر
- شمارهٔ ۱۶ — بار دیگر بر ستاک گلبن بی برگ و بار
- شمارهٔ ۲۱ — این بربطیست صنعت او سحر آشکار
- شمارهٔ ۲۲ — بوقت صبح یکی نامه ای نوشت بهار
- شمارهٔ ۱۸ — چون چتر روز گوشه فرو زد بکوهسار
- شمارهٔ ۲۴ — اکنون که تر و تازه بخندید نو بهار
- شمارهٔ ۲۰ — دی در آمد ز در آن لعبت زیبا رخسار
- شمارهٔ ۱۷ — عید مبارک آمدو بر بست روزه بار
- شمارهٔ ۱۹ — خوش و نکو ز پی هم رسید عید و بهار
- شمارهٔ ۲۳ — جشن و نوروز دلیلند بشادی بهار