غزل شمارهٔ ۱۱۱ فیض کاشانی

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به توصیف جلوه‌های مختلف نور حق و حضور او در هستی می‌پردازد. هر ذره از حق عین وحدت او را نشان می‌دهد و اهل دل در هر کجا جلوه‌ای تازه از او را مشاهده می‌کنند. دیده حق‌بین جز حق را نمی‌بیند و به همین دلیل برای او در هر مکان سجده‌ای دیگر است. عاقلان به دنبال حق در بیرون از خود هستند، در حالی که عاشقان از درون به او دسترسی دارند. جلوه حق در هر موجودی دیده می‌شود، اما برای خوبان تجلی متفاوتی دارد. آنچه مطلوب است برای هر کس یکسان نیست و هر فرد نگاهی خاص به آن دارد. عشق عاشقان در درونشان باعث ناله‌ای دل‌انگیز است و صبر بر هجر، گناهی بر جان لطیف آنهاست. تنها سایه حق است که پناهی استوار در این دنیا به شمار می‌آید و جاهل‌ها گمان می‌کنند که پناه دیگری دارند. دنیا و افتخار آن برای ثروتمندان قابل تصور است، اما در روز محشر مفهوم دیگری خواهد داشت. هر انسان، به فراخور آگاهی‌اش، در حقیقت سپاه خاص خود را دارد، در حالی که فیض واحد است و تنها نظرات انسانی است که آن را تحت زوایای مختلف می‌بیند.