شمارهٔ ۱۳ قطران تبریزی
قطران تبریزی / مقطعات / وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه)
چو باد خزان بگذرد بر درخت
کند پرنیان بر تنش لخت لخت
از آن پس که در باغ بلبل بساخت
ز بیجاده تاج و ز پیروزه تخت
در او تخت زرین نهاده است زاغ
بشد بلبل از باغ و بربست رخت
بکهسار کافور بیزد هوا
بپالیز دینار ریزد درخت
یکی چون خوی شاه آزاده خوی
یکی چون کف شاه پیروز بخت
ملک لشگری کو بشاهین عقل
همه علمهای جهان را بسخت
بر اعدای او ورد چون خار باد
بر او باد چون موم پولاد سخت
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به توصیف تغییرات فصل و زندگی میپردازد. در آن، به زیبایی و زوال طبیعت اشاره میشود. باد خزانی که میوزد، برگها را از درختان جدا میکند و زیبایی فصل بهار و زندگی پر زرق و برق بلبلان را به یاد میآورد. همچنین به قدرت و حکمت شاه آزاده و لشکریانش و درگیریهای آنان با دشمنان اشاره شده است. در نهایت، تصویرسازیهای شاعرانه از طبیعت و زندگی انسانها نشاندهندهی تداوم و تغییر در چرخههای زندگی و تقدم علم و عقل بر زور و خشونت است.