جیحون یزدی
زاده ۱۲۵۰ – درگذشته ۱۳۰۱ هجری قمری، یزد
زندگی‌نامهٔ جیحون یزدی
میرزا محمد جیحون یزدی ملقب به «نواب»، مشهور به «تاج‌الشعرا» و متخلص به «جیحون» (زادهٔ ۱۲۵۰ قمری در یزد، درگذشتهٔ ۱۳۰۱ قمری در کرمان) یکی از شاعران مشهور یزدی دوره قاجار بود. وى تحصیلات متداول را در زادگاهش یزد گذراند اما ترک وطن کرد و چندى در ایران، هندوستان و اسلامبول به اقامت داشت. وی سرانجام در کرمان اقامت گزید و در همین شهر درگذشت. جیحون یزدى از شعراى آیینى در عصر ناصرى است. اگرچه او در غزل از سبک عراقى پیروى مى‌کند، ولى قالب شعرى او از لحاظ سبک‌شناسى، در سبک خراسانى شکل مى‌گیرد، خصوصا قصاید و مسمطات او که نشان مى‌دهد سرایندۀ آن‌ها از ادامه دهندگان راه بانیان نهضت بازگشت ادبى است. وى در اغلب قالب‌ها شعر سروده ولى در سرودن مسمط و قصیده تواناتر است. جیجون یزدی مجموعه‌ای به نام «نمکدان» دارد که همانند پریشان قاآنی به سبک گلستان سعدی نگاشته شده است.
آثار جیحون یزدی
شعرهای جیحون یزدی
- شمارهٔ ۲۴ — عطّار پسر شکر ز مرجانم ده
- شمارهٔ ۲۶ — گر رسته شوی جنت و کوثر خواهی
- شمارهٔ ۲۳ — دلّاک پسر نگار مه پیکر من
- شمارهٔ ۲۵ — گویند به معراج که امری‌ست جلی
- شمارهٔ ۲ - ورود سر مبارک آنحضرت بر دیر راهب — در ره شام یکی روز بهنگام غروب
- شمارهٔ ۱ - در عزیمت خامس آل عبا (ع) — شاه لاهوت گذر خسرو ناسوت گذار
- شمارهٔ ۴ - در شهادت ولی داور علی اکبر علیه السلام — چوشد در روز عاشورای پر شور
- شمارهٔ ۳ - درحوادث شام و مصیبت جگر گوشه امام علیهما السلام — بود از مظهر حق دخترکی در اسرا
- شمارهٔ ۱۲ - در نعت خاتم انیبا و رثاء بر قاسم بن حسن مجتبی (ع) — چو از نهان بعیان زد علم رسول مصدق
- شمارهٔ ۵ - در تحقیق شکر ایزد ذوالمن و تعزیب قاسم ابن حسن (ع) — ای که ایزد را کنی شکر و سپاس
- شمارهٔ ۶ - درشهادت عبدالله بن حسن (ع) — ای که منطق را کنی صرف مرام
- شمارهٔ ۹ - شهادت وهب بن عبدالله — چند نازی ای حکیم از فرط عقل
- شمارهٔ ۸ - در شهادت عابس بن شبیب شاکری — ای چو زنها کرده تکمیل جمال
- شمارهٔ ۱۱ - درمنقبت شیر خدا و مرثیه خامس آل عبا — چو حق را درمشیت اقتضای جود سرمد شد
- شمارهٔ ۷ - در شهادت حربن یزید ریاحی — چون طلیعه صبح عاشورا دمید
- شمارهٔ ۱۰ - در منقبت شیر خدا و مرثیه سیدالشهدا علیهما السلام — ارواح و ابدانش فدا آن ممکن واجب سلب
- شمارهٔ ۱۴ - در رثاء بر اهل بیت اطهر سلام الله علیهم — ای فلک تو با نیکان دایم ازچه ای بدخواه
- شمارهٔ ۱۳ - رثاء برخامس آل عبا علیه التحیه والثناء — بجای پست از آن بدخیام اطهر او
- شمارهٔ ۱۵ - در خطاب به حلقه زن باب ماتم هلال محرم — باز ای مه محرم پر شور سر زدی
- شمارهٔ ۱۹ - تضمین غزلی ازسعدی — گفت سکینه با پدر نیست اگر چه قابلم
- شمارهٔ ۱۷ - در منقبت شاه اولیا علی مرتضی و شهادت حضرت علی اصغر — ای که فرو رفته به بحر تمنی
- شمارهٔ ۱۸ - در تشکیل مجلس عزا و رثای بر جناب شهادت مآب حضرت سیدالشهدا — یارب زکیست برپا این بزم دردناکی
- شمارهٔ ۱۶ - در منقبت شاه ولایت اساس و رثاء برحضرت عباس علیه السلام — در دهر دلا تا کی گه هالک وگه ناجی