بخش ۳۸۰ - المتحقق المطلق صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
متحقق بحث است آن مشاهد
که بیند در تعیین وجه واحد
متعین بهر شیئ بی ز تقیید
باو یعنی مقید نیست در دید
شود مشهود حق در هر مقید
باسم و وصف و حیثی بر موحد
باسمی یا صفت یا اعتباری
پس او را نیست در وی انحصاری
بشییء منحصر چون ز اعتلانیست
تقید را در او ره مطلقا نیست
بشییء منحصر گر بینشان بود
مقید هم بر آن شییء میتوان بود
متعین بهر موجود او شد
ولی بیانحصار و بی تقید
ندانی معنی اطلاقش ار چیست
بهستی بین که شییء منحصر نیست
پس او خود مطلقی باشد مقید
که با قید است مطلق بر مشاهد
منزه باشد از تقیید و اطلاق
ز لا اطلاق هم در ذات خود طاق
نه تقیید ونه لا قیید او راست
ز اطلاق و ز لا اطلاق یکتاست
هر آن شییء که بینی غیر وی نیست
خود او هر شیئی و خود در هیچ شیی نیست
برون از شرط و وصف و اشتراکست
ز شرط و لابشرطی هر و پاکست
همه موجند اشیاءء اندر آن یم
بلا اشیاءعیان ز اشیاءست فافهم
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی مفهوم تجلی و مشاهده در فلسفه اشاره دارد. نویسنده بیان میکند که هر شیء، علیرغم اینکه مقید به ویژگیها و اوصاف خاصی است، در حقیقت، نمیتواند محدود به آن ویژگیها باشد. به عبارت دیگر، شیء میتواند همزمان محض و مطلق باشد و در عین حال، صفات و قیودی نیز برای آن وجود داشته باشد. در این ارتباط، میتوان گفت که هر موجودی به نوعی بیانگر حقیقتی عمیقتر از محدودیتهای ظاهری خود است. در نهایت، این متن بر وجود یکتایی بین مطلق و مقید تأکید میکند و میگوید که هر شیء باید در بافت کلیه وجود و از جنبههای مختلف مورد بررسی قرار گیرد.