سام میرزا صفوی
زاده ۹۲۳ – درگذشته ۹۷۵ هجری قمری، مراغه
زندگی‌نامهٔ سام میرزا صفوی
ابوالنصر سام میرزا صفوی (تولد ۹۲۳ قمری در مراغه، وفات ۹۷۵ قمری در قلعهٔ قهقهه در نزدیکی مشگین‌شهر) از فرزندان شاه اسماعیل یکم صفوی است که اهل هنر بوده و کتاب تذکرهٔ سامی یا تحفهٔ سامی را به سال ۹۵۷ قمری نوشته است. در زمینهٔ خوشنویسی هم از او آثار قابل توجهی باقی است. سام میرزا به تحریک اطرافیانش یک بار به سرپیچی از برادرش پرداخت، ولی بعداً پشیمان شد و از شاه تهماسب یکم درخواست بخشش کرد. شاه تهماسب، سام میرزا را بخشید و او را از خراسان به قزوین آورد و نزد خود برد و مدت ۱۲ سال او را ملازم خود قرار داد. در سال ۹۵۶ قمری سام میرزا از برادرش شاه تهماسب درخواست کرد که به او اجازه دهد که در محلی ساکن شود و به عبادت بپردازد. شاه تهماسب هم، تولیت آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و فرمانداری اردبیل را به او داد. در این مدت که سام میرزا در اردبیل به سر می‌برد، محضر او محل رفت‌وآمد دانشمندان و فاضلان و شاعران و هنرمندان بود. در سال ۹۶۹ قمری سام میرزا از شاه تهماسب خواست که او را به خراسان بفرستد؛ شاه نیز موافقت کرد، اما بعد به تحریک مغرضان پشیمان شد و سام میرزا را با دو پسر خردسالش که ده ساله و دوازده ساله بودند به قلعهٔ قهقهه که در آنجا اسماعیل میرزا و دو پسر القاسب میرزا محبوس بودند فرستاد. چون شاهزاده‌ها در قلعه با یکدیگر ملاقات نمی‌کردند سام میرزا قصیده‌ای برای اسماعیل میرزا فرستاد که مضمون آن این بود که چون نوبت سلطنت به تو رسد می‌خواهم گوشه‌ای جهت من تعیین نمایی که در آنجا باشم و رعایت من به واجبی نمایی. نگهبان قلعه تمامی کاغذهای اسماعیل میرزا را برداشته و نزد شاه تهماسب فرستاد و شاه تهماسب بعد از خواندن آن قصیده در ماه جمادی‌الثانی ۹۷۵ قمری دستور داد سام میرزا و پسرانش را پس از شش سال حبس به همراه پسران القاسب میرزا به قتل برسانند.
آثار سام میرزا صفوی
شعرهای سام میرزا صفوی
- ۴۱۰- مولانا سایلی هراتی — از مردم شهر هرات بود بسیار فقیر و دردمند این مطلع از اوست :
- ۴۰۳- مولانا محسنی اردبیلی — از شاعری همین گدایی یاد گرفته این مطلع از اوست :
- ۴۰۴- مولانا رسوایی همدانی — برادر مولانا انوار است مدتی اوقات بکتابت میگذرانید دیگر رسوای عالم شده در عاشقی، از آنجهت قلندری اختیار کرد، این رباعی از اوست :
- ۴۰۶- مولانا عتیقی — مرد فقیر و محب اهل فضل است چنانکه قرض میکند و در مصارف اینطایفه خرج میکند این سه مطلع نتیجه طبع آن خجسته آثار است :
- ۴۰۷- وفایی مشهدی — بسیار چرکین و بی طهارت و خمار بود، این مطلع از اوست :
- ۴۰۹- مولانا خاتمی تبریزی — بکتاب فروشی اوقات میگذراند این مطلع در جواب درویش دهکی از اوست :
- ۴۰۸- مولانا مقصود کاشی — از آدمیزده های شهر خود است و در علم سیاق وقوفی دارد و در شعر طبعش بسیار خوبست، این چند مطلع از اوست:
- ۴۰۵- مولانا نطقی شیرازی — عاشق پیشه و لوند مشرب است این مطلع زاده ی طبع اوست :
- ۴۱۷- مولانا ادایی بخارایی — از شعرایی است که نو پیدا شده این مطلع از اوست:
- ۴۱۶- مولانا میرزایی — از شهر ساوه است و وجه معیشت او از بنایی میگذرد این مطلع از اوست:
- ۴۱۳- مولانا حاضری سمنانی — به تجارت میگذراند و در عالم سرگردانست
- ۴۱۱- مولانا غیرتی استرآبادی — مفتن و بی باک بود و پیوسته با مردم نزاع مینمود، این مطلع از اوست :
- ۴۱۲-مولانا بیکسی سمنانی — بکرباس فروشی اوقات میگذراند این مطلع از اوست :
- ۴۱۸- مولانا رمزی همدانی — اطوار خوب و اخلاق مرغوب داشت این مطلع از اوست :
- ۴۱۵- مولانا وفایی سمنانی — از وزیر زاده های سمنان است بسیار لاابالی واقع شده تعلیق را بمزه مینویسد و از سیاق وقوقی تمام دارد طبعش در شعر بانگیزست این سه مطلع از اوست :
- ۴۱۴-بیکسی شوشتری — شاعری بهتر از او از شهر مذکور پیدا نشده از بسکه خیال میکند خللی در دماغ او پیدا شده طالبعلمی خوبست و در معما و عروض وقوفی تمام دارد و خصوصا در فن قصیده قرینه ندارد این چند مطلع و غزل از اوست :
- ۴۲۱- مولانا عشقی همدانی — از شعرای غیر مشهور است این مطلع از اوست :
- ۴۲۰- فتحی تبریزی — از مشک فروشان شهر مذکور است و بعضی اوقات در خدمت یکی از وزرای صاحبقران مغفور بود و قصاید بسیار میگفت چون معنی از وی می پرسیدند بجوابی زبان می گشود که نمیتوان گفت بهمه حال این مطلع زاده ی طبع اوست :
- ۴۲۲- عبدی رشتی — از رشت گیلانست این مطلع از اوست :
- ۴۲۵- مولانا قانعی قزوینی — به حکاکی مبادرت میکند و گاهی بگفتن اشعار زبان می گشاید این مطلع از اوست :
- ۴۲۳- فتحی قزوینی — به بیاعی مشغولی داشت و گاه گاهی شعر میگفت این مطلع از اوست :
- ۴۲۴- مولانا معروف — از شعرای تبریز است و میگویند غلام بوده این مطلع از اوست :
- ۴۲۶- مولانا مدامی اصفهانی — در اوایل جوانی ترک وطن کرده در خدمت بعضی حضرات بود بعد از آنکه لیاقت نوکریش نماند شاعر شد و بشروان افتاد میگویند که در آنجا در جنگ سیاه بورک کشته شد این مطلع از اوست :
- ۴۱۹- مولانا حقیری همدانی — از شعرای همدان بود این مطلع از اوست :