اسدی توسی
درگذشته ۴۶۵ هجری قمری، مشهد
زندگی‌نامهٔ اسدی توسی
ابونصر علی بن احمد اسدی توسی شاعر ایرانی قرن پنجم هجری و سرایندهٔ اثر حماسی گرشاسپ‌نامه است. وی به نقل مجمع الفصحاء در سال ۴۶۵ هجری درگذشت. آرامگاه وی در تبریز است. اسدی نظم گرشاسپ‌نامه را در سال ۴۵۸ هجری قمری به پایان رساند. گرشاسپ‌نامه در میان آثاری که به پیروی از شاهنامهٔ فردوسی نوشته شده‌اند، یکی از متنهای بسیار موفق به شمار می‌رود. اسدی توسی از چند جهت دیگر هم در تاریخ ادبیات ایران دارای اهمیت است: کهن‌ترین دستنویس فارسی که تاکنون به دست آمده (الابنیه عن حقائق الادویه) به خط اسدی توسی است. افزون بر این وی نخستین واژه‌نامهٔ پارسی را (بنا بر آنچه تا امروز به دست ما رسیده‌است) به نام لغت فرس تدوین نموده است. متن کتاب گرشاسپ‌نامهٔ اسدی توسط آقای سیاوش جعفری از روی تصحیح زنده‌یاد حبیب یغمایی واژه‌نگاری شده است.
آثار اسدی توسی
شعرهای اسدی توسی
- بخش ۱۰۱ - رسیدن گرشاسب به قرطبه — سوی قرطبه رفت از آن جای شاد
- بخش ۱۰۲ - دیدن گرشاسب بر همن رومی را و پرسیدن ازو — سپهدار از آنجا بشد با گروه
- بخش ۹۷ - جنگ در شب ماهتاب — شبی بد ز مهتاب چون روز پاک
- بخش ۱۰۳ - پرسش دیگر از جان — سپهدار گفتش سر سرکشان
- بخش ۱۰۴ - پرسشی دیگر از برهمن — دل پهلوان گشت از او شاد و گفت
- بخش ۹۹ - برون آوردن شاه قیروان لشگر به جنگ — چو بر تیره شعر شب دیر باز
- بخش ۹۸ - نامه گرشاسب به شاه قیروان — وز آن سو جهان پهلوان با سپاه
- بخش ۱۰۰ - بازگشتن گرشاسب و دیدن شگفتی‌ها — پر از نخل خرما یکی بیشه دید
- بخش ۱۰۸ - سپری شدن روزگار اثرط — همان روزگار اثرط سرفراز
- بخش ۱۰۷ - بازگشت گرشاسب به ایران — پذیره فرستاد بر چند میل
- بخش ۱۰۵ - رسیدن گرشاسب به میل سنگ — رسید از پس هفته ای شاد و کش
- بخش ۱۱۰ - رفتن گرشاسب با نریمان به توران — به فرخ ترین فال گیتی فروز
- بخش ۱۰۶ - پذیره شدن شاه روم گرشاسب را — سه منزل پذیره شدش با سپاه
- بخش ۱۱۲ - نامه گرشاسب به خاقان — چو در کشورش پهلوان سپاه
- بخش ۱۱۱ - صفت رود — و ز آن جای با بزم و شادی و رود
- بخش ۱۰۹ - پادشاهی فریدون و نامه فرستادن گرشاسب — زدی دست و اندر تک باد پای
- بخش ۱۱۷ - رفتن نریمان به توران و دیدن شگفتی‌ها — چو شد هفته‌ای شهری آمدش پیش
- بخش ۱۱۶ - پند دادن گرشاسب نریمان را — بدو گفت پیش از شدن هوش دار
- بخش ۱۱۳ - قصه خاقان با برادرزاده — برادر بد آن شاه را سروری
- بخش ۱۲۰ - آگه شدن فغفور از کشتن پسر — وز آن روی چون گشت خاقان تباه
- بخش ۱۱۹ - جنگ نریمان با پسر فغفور چین — نریمان سپاه از ره آورد بود
- بخش ۱۱۸ - نامه گرشاسب به فغفور چین — و زآن سو همان روز کاو رفته بود
- بخش ۱۱۴ - جنگ نریمان با تکین‌تاش — نریمان بیآمد هم اندر زمان
- بخش ۱۱۵ - رفتن گرشاسب به جنگ فغفور و دیدن شگفتی‌ها — سپهدار چون هفته‌ای سور کرد