ازرقی هروی
درگذشته ۴۶۵ هجری قمری، هرات
زندگی‌نامهٔ ازرقی هروی
شرف‌الزمان ابوالمحاسن زین‌الدین ابوبکر جعفر بن اسمعیل وراق هِرَوی متخلص به اَزرَقی شاعر ایرانی نیمهٔ دوم قرن پنجم هجری (متوفی به حدود ۴۶۵ هجری قمری) است که در دربار سلجوقیان در زادگاه خود هرات به‌سر می‌برد و با شمس‌الدوله طغانشاه پسر الب‌ارسلان، حاکم خراسان معاصر بود و او را مدح می‌کرد. پدرش اسماعیل وراق هروی در طوس پیشهٔ وراقی (کتابفروشی) داشت (و همان کس است که به گفته نظامی عروضی، فردوسی در فرار از غزنین به طوس در خانهٔ وی مخفی شد). از وی اشعاری اندک و استوار همچون مدح خواجه عبدالله انصاری باقی مانده است. به گفته بدیع‌الزمان فروزانفر، ازرقی «در طریقه شعر گرد سبک عنصری می‌گردد و به جواب قصایدش نظر دارد ... از معانی علمی مخصوصا ریاضی شعرش خالی نیست» گونه شعر او را طلیعه خروج از سبک خراسانی و زمینه برآمدن سبک عراقی به‌شمار آورده‌اند. سروده‌های ازرقی پرآرایه و زبان اشعارش دشوار است. نقل است که او برخی از بهترین توصیف‌های طبیعت به زبان فارسی را سروده است. گویا کتاب سندبادنامه یا قسمتی از آن را ازرقی به نظم درآورده است. اشعار بازماندهٔ ازرقی هروی بر اساس کتاب دیوان ازرقی هروی با تصحیح سعید نفیسی انتشارات زوار سال ۱۳۳۶ و به همت آقای سیاوش جعفری در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
آثار ازرقی هروی
شعرهای ازرقی هروی
- شمارهٔ ۵۳ — ای به زمین بر، بزرگ سایهٔ یزدان
- شمارهٔ ۵۵ — ای مر ابدان بزرگی را بپیروزی روان
- شمارهٔ ۵۴ — آسمان گون قرطه پوشید،آن چو ماه آسمان
- شمارهٔ ۵۲ — بمژده خواستی آن نور چشم و راحت جان
- شمارهٔ ۵۰ — مهرگان نو در‌آمد، بس مبارک مهرگان
- شمارهٔ ۴۹ — بهار تازه ز سر تازه کرد لاله ستان
- شمارهٔ ۵۱ — در سپهر دولت آمد کامجوی و کامران
- شمارهٔ ۵۶ — بگداخت آبگینۀ شامی در آبدان
- شمارهٔ ۵۸ — ای سخن زیر دست خامۀ تو
- شمارهٔ ۵۷ — مرا درین تن و این دیدۀ چو لاله ستان
- شمارهٔ ۶۰ — مبارکی و سعادت نمود روی بشاه
- شمارهٔ ۶۲ — چو کوس عید ز درگه بکوفتند پگاه
- شمارهٔ ۶۱ — ز روی و قد تو بی شک صنوبر آید و ماه
- شمارهٔ ۶۴ — ای شکسته تیره شب بر روی ، روشن مشتری
- شمارهٔ ۵۹ — مگر که زهره و ما هست نعت آن دلخواه
- شمارهٔ ۶۳ — چو آفتاب شد از اوج خود بخانۀ ماه
- شمارهٔ ۶۵ — طالع پیروز بختی ، مایۀ نیک اختری
- شمارهٔ ۶۶ — پریرخی که ز شرمش نهان شدست پری
- شمارهٔ ۳ — گرچه ما از جزغ نیاساییم
- شمارهٔ ۵ — گوشه ای از جهان گرفتستی
- شمارهٔ ۱ — خدایگانا ، مهمان بنده بودستند
- شمارهٔ ۲ — مهترا ، هر چند شعرم زان هر شاعر بهست
- شمارهٔ ۶ — اختلاف مزاج تو خوش خوش
- شمارهٔ ۴ — منت تو گردن من بنده را