صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۷۲۲ — سودا به کوه و دشت صلا می‌دهد مرا
- غزل شمارهٔ ۷۱۸ — پیچیده است دست تو دست کلیم را
- غزل شمارهٔ ۷۲۱ — می در پیاله خون جگر می شود مرا
- غزل شمارهٔ ۷۱۷ — در گردش آورید می لعل فام را
- غزل شمارهٔ ۷۱۶ — عارف متابعت نکند قال و قیل را
- غزل شمارهٔ ۷۱۵ — در کوی عشق ره نبود جبرئیل را
- غزل شمارهٔ ۷۲۰ — غمگین نیم که خلق شمارند بد مرا
- غزل شمارهٔ ۷۱۹ — شد استخوان ز دورِ فلک توتیا مرا
- غزل شمارهٔ ۷۲۴ — ابروی او نرفت ز مد نظر مرا
- غزل شمارهٔ ۷۲۶ — از گرد خط، فزود محبت به دل مرا
- غزل شمارهٔ ۷۲۳ — از آفتاب عشق نگردید رنگ من
- غزل شمارهٔ ۷۲۹ — افسرده دل اگر چه ز واسوختن مرا
- غزل شمارهٔ ۷۲۷ — از بس گرفت تنگی دل در میان مرا
- غزل شمارهٔ ۷۲۵ — پیچیده درد هجر تو بر یکدگر مرا
- غزل شمارهٔ ۷۲۸ — از بس گرفت تنگی دل در میان مرا
- غزل شمارهٔ ۷۳۰ — گر قابل ملال نیم، شاد کن مرا
- غزل شمارهٔ ۷۳۸ — با زلف کار نیست رخ یار دیده را
- غزل شمارهٔ ۷۳۱ — از کار رفته دست چو دست سبو مرا
- غزل شمارهٔ ۷۳۴ — رویت ز هاله حلقه کند نام ماه را
- غزل شمارهٔ ۷۳۷ — مشمر ز عمر خود نفس ناشمرده را
- غزل شمارهٔ ۷۳۶ — رفتم ز راه دل خس و خار گناه را
- غزل شمارهٔ ۷۳۲ — سرگشته ساخت خالِ دلارای او مرا
- غزل شمارهٔ ۷۳۳ — از باده چون کند عرق آلود ماه را
- غزل شمارهٔ ۷۳۵ — طاعت کند سرشک ندامت گناه را