سوزنی سمرقندی
زاده ۴۸۷ – درگذشته ۵۶۹ هجری قمری، نخشب
زندگی‌نامهٔ سوزنی سمرقندی
شمس‌الدین تاج‌الشعرا محمد بن علی سمرقندی، معروف به سوزنی سمرقندی (درگذشتهٔ ۵۶۲ قمری به نقل از رضا قلی خان هدیت یا ۵۶۹ قمری به نقل از دولتشاه سمرقندی) شاعر هجاگو و هزال ایرانی قرن ششم هجری است. وی در اشعارش نام خود را محمد، عمر و بوبکر و نام پدرش را مسعود ذکر کرده، از این جهت درستی نام اطلاق شده بر وی یعنی محمد بن علی محل سؤال است. مولد او را عوفی نسف (نخشب)، واقع در نزدیکی سمرقند می‌دانند. وی در شعرهایش خود را به سلمان فارسی منتسب می‌داند. وی در ابتدای جوانی برای کسب دانش به بخارا رفت و به قول عوفی به‌سبب تعلق خاطر به شاگرد سوزنگری به آموختن آن صنعت مشغول شد. سوزنی سمرقندی معاصر ارسلان خان محمد از آل افراسیاب و سنجر اتسز بن محمد خوارزمشاه بوده است. وی با عمعق بخاری، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، محمد معزی، ادیب صابر و رشیدی سمرقندی معاصر بوده و برخی از آنان را هجو کرده و به تیغ زبان خود آزرده است. سوزنی شاعری هجا و بدزبان بوده و در هجو معانی خاص ابداع کرده است. قصاید و قطعات وی سهل، صریح و فصیح است. می‌گویند که وی در اواخر عمر دست از هجو و هزل کشیده و استغفار کرده است.
آثار سوزنی سمرقندی
شعرهای سوزنی سمرقندی
- شمارهٔ ۳۳ — ای قد من از عشق تو چون قدرین داس
- شمارهٔ ۳۴ — با مردم رند ایدل و جان لوند
- شمارهٔ ۲۹ — غازی بکمند زلف شهریرا بست
- شمارهٔ ۲۸ — از خنده مغاله چون فتد در رخ یار
- شمارهٔ ۲۷ — گر دشمنی ای نگار و گر با من دوست
- شمارهٔ ۳۰ — اندر پیت ای دو دیده مستی رندند
- شمارهٔ ۳۱ — چون فاختگان طوق برآوردی زود
- شمارهٔ ۳۲ — عشق رخ سو کمانک نیم پلاس
- شمارهٔ ۳۷ — بز دنبه ندارد اندرین نیست شکی
- شمارهٔ ۳۹ — ای یار تبیره زن بایسته چو جان
- شمارهٔ ۳۸ — خر سر سر تو سزای زخم تبر است
- شمارهٔ ۴۱ — درزی بچه در رنگ رزی آویزد
- شمارهٔ ۴۲ — ای نیم حلالزاده نیم خشوک
- شمارهٔ ۴۰ — گازُر بچه‌ای به روی رَخشان خورشید
- شمارهٔ ۳۵ — دل بستدم از کفشگری روی چو ماه
- شمارهٔ ۳۶ — خَلُّخی به غمِ خَلُّخ و اندیشهٔ غُز
- شمارهٔ ۴۳ — ای همچو مِهین مار برآویز و خشوک
- شمارهٔ ۴۴ — بو نصر طبیب اگر دهی خمرا زود
- شمارهٔ ۴۵ — هم خانه سرست و سوزنی خر بنده
- شمارهٔ ۴۶ — در هجو من ای قوامی فرزانه
- شمارهٔ ۴۷ — محمود جمال دین که با دوشمن و دوست
- شمارهٔ ۴۸ — ایشاه جهاندار، جهاندار نژاد
- شمارهٔ ۵۰ — ای همچو محمد و حسن با تمیز
- شمارهٔ ۴۹ — ای حضرت تو شده پر از آب از تو