سوزنی سمرقندی
زاده ۴۸۷ – درگذشته ۵۶۹ هجری قمری، نخشب
زندگی‌نامهٔ سوزنی سمرقندی
شمس‌الدین تاج‌الشعرا محمد بن علی سمرقندی، معروف به سوزنی سمرقندی (درگذشتهٔ ۵۶۲ قمری به نقل از رضا قلی خان هدیت یا ۵۶۹ قمری به نقل از دولتشاه سمرقندی) شاعر هجاگو و هزال ایرانی قرن ششم هجری است. وی در اشعارش نام خود را محمد، عمر و بوبکر و نام پدرش را مسعود ذکر کرده، از این جهت درستی نام اطلاق شده بر وی یعنی محمد بن علی محل سؤال است. مولد او را عوفی نسف (نخشب)، واقع در نزدیکی سمرقند می‌دانند. وی در شعرهایش خود را به سلمان فارسی منتسب می‌داند. وی در ابتدای جوانی برای کسب دانش به بخارا رفت و به قول عوفی به‌سبب تعلق خاطر به شاگرد سوزنگری به آموختن آن صنعت مشغول شد. سوزنی سمرقندی معاصر ارسلان خان محمد از آل افراسیاب و سنجر اتسز بن محمد خوارزمشاه بوده است. وی با عمعق بخاری، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، محمد معزی، ادیب صابر و رشیدی سمرقندی معاصر بوده و برخی از آنان را هجو کرده و به تیغ زبان خود آزرده است. سوزنی شاعری هجا و بدزبان بوده و در هجو معانی خاص ابداع کرده است. قصاید و قطعات وی سهل، صریح و فصیح است. می‌گویند که وی در اواخر عمر دست از هجو و هزل کشیده و استغفار کرده است.
آثار سوزنی سمرقندی
شعرهای سوزنی سمرقندی
- شمارهٔ ۴۵ - شمس دین — ای شمس دین بنام و بنواز تو ابر به
- شمارهٔ ۴۶ - پرکارتر از سوزنی امروز کجاست — از امت مسیح نبی راهب از تو به
- شمارهٔ ۴۱ - مغز تو — شو رنگها بنزد تو نی نزد مردمان
- شمارهٔ ۴۸ - ولوله در ولوله در ولوله — مار بسی گرد حنائی خبه
- شمارهٔ ۴۷ - در سبلت و ریش خویش بنگر — هان ای کل تا زدم مزن لاف
- شمارهٔ ۴۴ - سعد ملک — سعد ملک ای وزیر دریا دل
- شمارهٔ ۴۲ - خواجه محمد بن مؤید — خواجه محمد مؤید که کمتر است
- شمارهٔ ۴۳ - سالار بک — سالار بک ای از در احسنت و زه زه
- شمارهٔ ۵۵ - ای نظامی — ای نظامی کلکی بی سر و بی سامانی
- شمارهٔ ۵۶ - کل و سامان — نظامیا کل و سامان به بلخ هست دودیه
- شمارهٔ ۴۹ - کرمک پیله — اشرف ابریشمی چو کرمک پیله
- شمارهٔ ۵۲ - المومن نئی — شمس نامی و نور می ندهی
- شمارهٔ ۵۳ - تار و نزنگ — به می خواران فتادم از قضا دوش
- شمارهٔ ۵۴ - پسر سلمانی — رومه سوزک مژه میکنی از نادانی
- شمارهٔ ۵۱ - سوزنی گفت مدح تو ز خری — ای نجیب مؤید سکنه
- شمارهٔ ۵۰ - همه آلت درودگری — شاد باش ای مؤید سکنه
- شمارهٔ ۶۲ - چون دزدان — کیست آن گرد شکم مردک رو به مانست
- شمارهٔ ۶۱ - داماد خر خواجه — ای سوز نیک چون پسر خواجه کلاخی
- شمارهٔ ۵۹ - قوامی — قوامی همچنین بد ساز ماندی
- شمارهٔ ۵۷ - نه مستی و پستی — خائی گنده ترسا پرستی
- شمارهٔ ۵۸ - حنائی شاعر — حنائیا خبه شد خلق شاعریت مگر
- شمارهٔ ۶۰ - امامزاده صابونی — فرزند من نبیره میمونی
- شمارهٔ ۲ - نازنین یار من — نازنین یار من بمستی دوش
- شمارهٔ ۱ - فریاد من — فریاد من همیشه از این ایر کافر است