سوزنی سمرقندی
زاده ۴۸۷ – درگذشته ۵۶۹ هجری قمری، نخشب
زندگی‌نامهٔ سوزنی سمرقندی
شمس‌الدین تاج‌الشعرا محمد بن علی سمرقندی، معروف به سوزنی سمرقندی (درگذشتهٔ ۵۶۲ قمری به نقل از رضا قلی خان هدیت یا ۵۶۹ قمری به نقل از دولتشاه سمرقندی) شاعر هجاگو و هزال ایرانی قرن ششم هجری است. وی در اشعارش نام خود را محمد، عمر و بوبکر و نام پدرش را مسعود ذکر کرده، از این جهت درستی نام اطلاق شده بر وی یعنی محمد بن علی محل سؤال است. مولد او را عوفی نسف (نخشب)، واقع در نزدیکی سمرقند می‌دانند. وی در شعرهایش خود را به سلمان فارسی منتسب می‌داند. وی در ابتدای جوانی برای کسب دانش به بخارا رفت و به قول عوفی به‌سبب تعلق خاطر به شاگرد سوزنگری به آموختن آن صنعت مشغول شد. سوزنی سمرقندی معاصر ارسلان خان محمد از آل افراسیاب و سنجر اتسز بن محمد خوارزمشاه بوده است. وی با عمعق بخاری، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، محمد معزی، ادیب صابر و رشیدی سمرقندی معاصر بوده و برخی از آنان را هجو کرده و به تیغ زبان خود آزرده است. سوزنی شاعری هجا و بدزبان بوده و در هجو معانی خاص ابداع کرده است. قصاید و قطعات وی سهل، صریح و فصیح است. می‌گویند که وی در اواخر عمر دست از هجو و هزل کشیده و استغفار کرده است.
آثار سوزنی سمرقندی
شعرهای سوزنی سمرقندی
- شمارهٔ ۱۷۲ - در مدح سلطان اتسز — آنکه روی چرخ را زینت بانجم داد و ماه
- شمارهٔ ۱۷۵ - و قال یمدح الوزیر — ای گاه وزارت به تو همچون فلک از ماه
- شمارهٔ ۱۷۴ - در مدح محمد بن یوسف — سری که خلق جهانرا ویست پشت و پناه
- شمارهٔ ۱۷۰ - در مدح میرعمید — میر عمید عمده ملک آفتاب جاه
- شمارهٔ ۱۷۱ - در مدح شاه مسعود حسن — ای سپاه آرای سلطان جهان آرام شاه
- شمارهٔ ۱۷۳ - در مدح سعدالملک — بر امیران سخن مدح وزیر پادشاه
- شمارهٔ ۱۶۹ - در توبه از گناهان — چون در هوای دل تن من گشت پادشاه
- شمارهٔ ۱۷۶ - در مدح تمغاج خان مسعود بن حسن — ماه رجب که هست همایون‌ترین همای
- شمارهٔ ۱۸۲ - در مدح وزیر صدر جهان — ای صاحبی که صاحب صاحبقران توئی
- شمارهٔ ۱۸۰ - در مدح محمد بن محمد الهروی — ایا ستوده بتو خانواده نبوی
- شمارهٔ ۱۸۴ - در مدح سعدالملک — هم بجمال و کمال و هم بجوابی
- شمارهٔ ۱۸۳ - در مدح وزیر — ماه رجب فرخ و نوروز جلالی
- شمارهٔ ۱۸۱ - در مدح وزیر — ای صاحبی که بروز را صدر و سر توئی
- شمارهٔ ۱۷۸ - در مدح صدر جهان — صدر جهان رسید به شادی و خرمی
- شمارهٔ ۱۷۷ - در مدح تمغاج خان — ای جهانداری که داری بر جهانداران سری
- شمارهٔ ۱۷۹ - در مدح رضا بن عمر بن محمد الحسنی — دلم به عشق بتی را همی‌کند شمنی
- شمارهٔ ۱۹۱ - در مدح دهقان غازی — سپهر برین را همه بر سرفرازی
- شمارهٔ ۱۸۶ - در مدح عمید احمد — من ندارم باور ار گوئی که به زانسان پری
- شمارهٔ ۱۸۵ - در مدح علی بن احمد — چو تیر غمزه بناز و کرشمه اندازی
- شمارهٔ ۱۸۹ - در مدح سری بن السری — ای سرافرازی که هستی تو سری بن السری
- شمارهٔ ۱۸۷ - در مدح وزیر گوید — ای بر سریرِ دولت و اقبال مُتَّکی
- شمارهٔ ۱۹۰ - در مدح اطهر بن اشرف بن بوعلی — ای که در ملک سیادت خسرو دریا دلی
- شمارهٔ ۱۸۸ - در مدح دهقان اجل عمیدالدین — سرو سیمین من ای من ز غمت زرین پی
- شمارهٔ ۱۹۲ - در وصف معشوق — بما یکی پسر اگر ره وفا سپری