سوزنی سمرقندی
زاده ۴۸۷ – درگذشته ۵۶۹ هجری قمری، نخشب
زندگی‌نامهٔ سوزنی سمرقندی
شمس‌الدین تاج‌الشعرا محمد بن علی سمرقندی، معروف به سوزنی سمرقندی (درگذشتهٔ ۵۶۲ قمری به نقل از رضا قلی خان هدیت یا ۵۶۹ قمری به نقل از دولتشاه سمرقندی) شاعر هجاگو و هزال ایرانی قرن ششم هجری است. وی در اشعارش نام خود را محمد، عمر و بوبکر و نام پدرش را مسعود ذکر کرده، از این جهت درستی نام اطلاق شده بر وی یعنی محمد بن علی محل سؤال است. مولد او را عوفی نسف (نخشب)، واقع در نزدیکی سمرقند می‌دانند. وی در شعرهایش خود را به سلمان فارسی منتسب می‌داند. وی در ابتدای جوانی برای کسب دانش به بخارا رفت و به قول عوفی به‌سبب تعلق خاطر به شاگرد سوزنگری به آموختن آن صنعت مشغول شد. سوزنی سمرقندی معاصر ارسلان خان محمد از آل افراسیاب و سنجر اتسز بن محمد خوارزمشاه بوده است. وی با عمعق بخاری، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، محمد معزی، ادیب صابر و رشیدی سمرقندی معاصر بوده و برخی از آنان را هجو کرده و به تیغ زبان خود آزرده است. سوزنی شاعری هجا و بدزبان بوده و در هجو معانی خاص ابداع کرده است. قصاید و قطعات وی سهل، صریح و فصیح است. می‌گویند که وی در اواخر عمر دست از هجو و هزل کشیده و استغفار کرده است.
آثار سوزنی سمرقندی
شعرهای سوزنی سمرقندی
- شمارهٔ ۲۱ - فریاد از جور تو — ای نگار از حد گذشت این فتنه و بیداد تو
- شمارهٔ ۲۰ - ای سیمین سرو — ای جفت دل من از تو فردم
- شمارهٔ ۲۳ - سپید دلم را سیاه کردی — سپید کارا کردی دلم به عشق سیاه
- شمارهٔ ۲۵ - ای پسر — ای پسری کان دو زلف بر زده داری
- شمارهٔ ۲۶ - زلفک تو — چرا کند بسر زلفک تو گل سپری
- شمارهٔ ۲۲ - با تو روی آشتی ندارم — ندارم با تو روی آشتی رو
- شمارهٔ ۲۴ - بغدادی نگاری — بیا ای دیده در بغداد دجله
- شمارهٔ ۲۷ - دو نرگس او — بسم ز نرگس سیراب و لاله خودروی
- شمارهٔ ۱ - در مدح افتخار دین علی — نوبهار تازه پیدا کرد رنگ و بوی خویش
- شمارهٔ ۲ - در مدح صدرالدین — خسرو سیارگان بیرون شد از برج حمل
- شمارهٔ ۲ - صدر دنیا و دین — صدر دنیا و دین که خاک درت
- شمارهٔ ۴ - قاضی سدید — محترم قاضی سدید ای خلق را
- شمارهٔ ۱ - قطعه — چه حاجت است بدیک سیاه بستانرا
- شمارهٔ ۵ — شه امیر نژادی وزیر والا قدر
- شمارهٔ ۳ - نظام الدین — نظام الدین شه والای میران
- شمارهٔ ۶ - قطعه — خواجه محمد بن محمد که بی بهار
- شمارهٔ ۱۱ - قطعه — سالار بک که بخشش کف جواد تو
- شمارهٔ ۱۰ - سوگند ما — خسرو آل امیران ای امیران سخن
- شمارهٔ ۹ - نور دین — نور دین نور عین مهر و وفا
- شمارهٔ ۱۲ - باغ — آرامگه اهل حکم کردی این باغ
- شمارهٔ ۱۴ - ناصر دین — ای ناصر دین سید اولاد پیمبر
- شمارهٔ ۷ - سرای بهشت — در خاک شایقی و نجیبی نگاه کرد
- شمارهٔ ۸ - دهقان زاده — مدح دهقان زاده طبع از زنگ بزداید مرا
- شمارهٔ ۱۳ - مدیح تو — ای خاطرم از نور مدیح تو منور