سوزنی سمرقندی
زاده ۴۸۷ – درگذشته ۵۶۹ هجری قمری، نخشب
زندگی‌نامهٔ سوزنی سمرقندی
شمس‌الدین تاج‌الشعرا محمد بن علی سمرقندی، معروف به سوزنی سمرقندی (درگذشتهٔ ۵۶۲ قمری به نقل از رضا قلی خان هدیت یا ۵۶۹ قمری به نقل از دولتشاه سمرقندی) شاعر هجاگو و هزال ایرانی قرن ششم هجری است. وی در اشعارش نام خود را محمد، عمر و بوبکر و نام پدرش را مسعود ذکر کرده، از این جهت درستی نام اطلاق شده بر وی یعنی محمد بن علی محل سؤال است. مولد او را عوفی نسف (نخشب)، واقع در نزدیکی سمرقند می‌دانند. وی در شعرهایش خود را به سلمان فارسی منتسب می‌داند. وی در ابتدای جوانی برای کسب دانش به بخارا رفت و به قول عوفی به‌سبب تعلق خاطر به شاگرد سوزنگری به آموختن آن صنعت مشغول شد. سوزنی سمرقندی معاصر ارسلان خان محمد از آل افراسیاب و سنجر اتسز بن محمد خوارزمشاه بوده است. وی با عمعق بخاری، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، محمد معزی، ادیب صابر و رشیدی سمرقندی معاصر بوده و برخی از آنان را هجو کرده و به تیغ زبان خود آزرده است. سوزنی شاعری هجا و بدزبان بوده و در هجو معانی خاص ابداع کرده است. قصاید و قطعات وی سهل، صریح و فصیح است. می‌گویند که وی در اواخر عمر دست از هجو و هزل کشیده و استغفار کرده است.
آثار سوزنی سمرقندی
شعرهای سوزنی سمرقندی
- شمارهٔ ۱۸ - خروس — یکی خروس، بمنقار دانه می آرد
- شمارهٔ ۱۷ — اگر به جود تو ای مجد دین نشد حاصل
- شمارهٔ ۲۲ - ای بنده — ای بنده طول عمر تو خواهنده از خدا
- شمارهٔ ۱۵ - مرغابی چیست — چیست مرغابی فراخته بال
- شمارهٔ ۱۶ - گویم نمرده‌ام — ایزد چو مرده خواند مر آن را که مرد نیست
- شمارهٔ ۱۹ - شهاب الدین مؤید — شهاب دین موید که بر سپهر هنر
- شمارهٔ ۲۰ - رمضان آمد — رمضان آمد و هر روزه گشائی بر بام
- شمارهٔ ۲۱ - خطیب بباع — خطیب بباع ای منعمی که در عالم
- شمارهٔ ۲ — هر روز دل مرا زبانی دگر است
- شمارهٔ ۱ — یک شهر همه حدیث آنروی نکوست
- شمارهٔ ۴ — جود کف تست هر که نانی دارد
- شمارهٔ ۳ — صدرا باد به محشرت نامه سپید
- شمارهٔ ۵ — از رأی سدید عالم آرای سدید
- شمارهٔ ۶ — ای سیب زنخ کز توام آبی رخسار
- شمارهٔ ۷ — باقی است در آن لب مزهٔ شیر هنوز
- شمارهٔ ۸ — تا عشق گل رخ تو در دل دارم
- شمارهٔ ۱۱ — بر جان چو گشاده کرده ای دست ستم
- شمارهٔ ۱۲ — گفم که غم عشق تو میمون کندم
- شمارهٔ ۱۳ — در عشق تو خاک تیره شد مفرش من
- شمارهٔ ۱۴ — ای شاهد شیرین شکرخا که توئی
- شمارهٔ ۱۵ — ای شاه جهان جشن فریدون کردی
- شمارهٔ ۹ — هرچند که هیچ برنخورد از تو دلم
- شمارهٔ ۱۶ — ای تهمت من کشیده از خلق بسی
- شمارهٔ ۱۰ — دوش از تو دلی به درد و غم داشته‌ام