سوزنی سمرقندی
زاده ۴۸۷ – درگذشته ۵۶۹ هجری قمری، نخشب
زندگی‌نامهٔ سوزنی سمرقندی
شمس‌الدین تاج‌الشعرا محمد بن علی سمرقندی، معروف به سوزنی سمرقندی (درگذشتهٔ ۵۶۲ قمری به نقل از رضا قلی خان هدیت یا ۵۶۹ قمری به نقل از دولتشاه سمرقندی) شاعر هجاگو و هزال ایرانی قرن ششم هجری است. وی در اشعارش نام خود را محمد، عمر و بوبکر و نام پدرش را مسعود ذکر کرده، از این جهت درستی نام اطلاق شده بر وی یعنی محمد بن علی محل سؤال است. مولد او را عوفی نسف (نخشب)، واقع در نزدیکی سمرقند می‌دانند. وی در شعرهایش خود را به سلمان فارسی منتسب می‌داند. وی در ابتدای جوانی برای کسب دانش به بخارا رفت و به قول عوفی به‌سبب تعلق خاطر به شاگرد سوزنگری به آموختن آن صنعت مشغول شد. سوزنی سمرقندی معاصر ارسلان خان محمد از آل افراسیاب و سنجر اتسز بن محمد خوارزمشاه بوده است. وی با عمعق بخاری، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، محمد معزی، ادیب صابر و رشیدی سمرقندی معاصر بوده و برخی از آنان را هجو کرده و به تیغ زبان خود آزرده است. سوزنی شاعری هجا و بدزبان بوده و در هجو معانی خاص ابداع کرده است. قصاید و قطعات وی سهل، صریح و فصیح است. می‌گویند که وی در اواخر عمر دست از هجو و هزل کشیده و استغفار کرده است.
آثار سوزنی سمرقندی
شعرهای سوزنی سمرقندی
- شمارهٔ ۱۴۵ - در مدح حمیدالدین — به دست خاطر من داده شد عنان سخن
- شمارهٔ ۱۵۰ - در مدح نصیرالدین احمد — ماه معظم آمد با فر و آفرین
- شمارهٔ ۱۴۷ - در مدح فضل بن عمران — حکیم و کریم آمدند از دو عمران
- شمارهٔ ۱۴۹ - در مدح احمد بن علی — شکسته زلفا عهد و وفای من مشکن
- شمارهٔ ۱۴۸ - در مدح علی بن احمد — ای از کمال قدر تو تیری در آسمان
- شمارهٔ ۱۵۱ - در مدح شرف الدوله احمد — ای قد تو سیمین صنوبر من
- شمارهٔ ۱۴۶ - در مدح تاج الدین محمود — آب گل برد آنکه دارد آتش عنبر دخان
- شمارهٔ ۱۵۲ - در مدح نصیرالدین احمد — خورشید نوربخش چو رای نصیرالدین
- شمارهٔ ۱۵۹ - در مدح فخرالدین احمد — سپاس از خداوند بیمثل و بیچون
- شمارهٔ ۱۵۷ - در مدح وزیر صدرالدین — ز اقبال بر کمال شهنشاه شرق و چین
- شمارهٔ ۱۵۴ - در مدح افتخار الدین عمر — آمد خجسته موسم قربان به مهرگان
- شمارهٔ ۱۵۸ - در مدح حسام الدین — سران ملک سمرقند را چو تن را جان
- شمارهٔ ۱۵۶ - در مدح ناصرالدین محمد بن احمد — هست قد یار من سرو خرامان در چمن
- شمارهٔ ۱۵۵ - در مدح علاء الدین محمد — هوای آل نبی را دل منست وطن
- شمارهٔ ۱۵۳ - در مدح امین الدین محمد — ای دو لب تو بستد ای دو رخ تو نسرین
- شمارهٔ ۱۶۰ - در مدح عین الدهاقین احمد بن علی — ایا فراق تو دردی که وصل تو درمان
- شمارهٔ ۱۶۸ - در مدح طغان خان سلطان — شه انجم به پیروزی شهنشاه
- شمارهٔ ۱۶۵ - در مدح وزیر صدرالدین — ای صدر دین و دنیا بادا بقای تو
- شمارهٔ ۱۶۷ - در مدح نصیرالدین علی بن احمد — ای دو لب تو قافله قند شکسته
- شمارهٔ ۱۶۳ - در مدح وزیر نصیرالدین — ای بزرگی که بی نظیری تو
- شمارهٔ ۱۶۶ - در مدح دهقان اجل احمد سمسار — ای رنگ رخت گونه گلنار شکسته
- شمارهٔ ۱۶۱ - در مدح سعدالدین — همه سلامت سلطان ملک مشرق و چین
- شمارهٔ ۱۶۴ - در مدح وزیر صدرالدین — ای صدر دین و دنیا دنیا آفرین تو
- شمارهٔ ۱۶۲ - در مدح سعدالدین — سعد دین مدح خواجه مستو