اهلی شیرازی

زندگی‌نامهٔ اهلی شیرازی

محمد بن‌ یوسف اهلی شیرازی (زادهٔ ۸۵۸ هجری قمری در شیراز – درگذشتهٔ ۹۴۲ هجری قمری در شیراز) شاعر قرن نهم و دهم هجری است. اهلی در سرودن انواع شعر استاد بود و آنچنان که از شعرش مشخص است مطالعهٔ وسیعی روی دیوانهای شاعران پیش از خود دارد. در غزلیات او تأثیر حافظ و سعدی و همچنین شیوهٔ وقوعی تحت تأثیر شاعران این مکتب همچون بابا فغانی شیرازی دیده می‌شود. او در قصیده‌سرایی تحت تأثیر اساتید قصیده‌سرایی است و قصایدی مصنوع به شیوهٔ سلمان ساوجی ساخته است. مثنوی سحر حلال او که ذوبحرین و ذوقافیتین است در پاسخ به مثنویهای کاتبی نیشابوری سروده شده است. او در خاتمۀ مثنوی شمع و پروانه، خود را در فن مثنوی، فرزند کوچک نظامی و جامی می‌خواند. اهلی با توجه به مقام استادیش در شعر، مورد توجه پادشاهان، امیران و وزیران بود. او افرادی از هر سه دودمان تیموریان هرات، آق قویونلوها و صفویان را ستوده است که از میان آنها می توان به امیر علیشیر نوایی، سلطان یعقوب آق قویونلو، شاه اسماعیل صفوی، نجم ثانی و شماری از امرا و وزرای معاصرش را برشمرد. آرامگاه اهلی در شیراز در جوار حافظ قرار دارد.

آثار اهلی شیرازی

• اهلی شیرازی
  • دیوان اشعار
  • شمع و پروانه
  • سحر حلال
  • ساقینامهٔ رباعی
  • رباعیات گنجفه

شعرهای اهلی شیرازی

• لغز سوزن و رشعه — چیست آنمرغ مار هیبت کو
• لغز قفل — آن چیست که همچو مرغ پی بسته بود
• لغز تنکه — آن سیم بدن چیست که دل برباید
• ایضا در ستون خیمه — یارب این نخل از چه گلزارست
• در وصف ستون خیمه گوید — چه نهالیست این خجسته ستون
• برگ دوم وزیر تاج است — ای کَز مَهِ نو، رکاب، رَخْشِ تو بُوَد
• صنف اول که تاج است و پیش بر است — ای خاکِ دَرَت، قِبْلِه‌یِ صاحِب‌نَظَران
• برگ سیم ده تاج است — ای آن‌که غَمَت، فِرِشْتِه، مُحْتاج کُنَد
• برگ ششم هفت تاج است — ای آن‌که به حُسْن، چون تو، واقِع نَشَوَد
• برگ پنجم هشت تاج است — ای آن‌که لَبِ تو، جامِ عِشْرَت دَهَدَم
• برگ چهارم نه تاج است — ای سُرْمِه‌یِ دیده‌ها ز خاکِ دَرِ تو
• برگ هشتم پنج تاج است — ای آنکه ترا خاتم دولت بکف است
• برگ هفتم شش تاج است — ای ترک ختا، رخت به از ماه و خور است
• برگ نهم چهار تاج است — ای آنکه ترا عنان شاهی است بکف
• برگ یازدهم دو تاج است — ای کز ستم غم تو دلها بر هند
• برگ دهم سه تاج است — ای لعل تو خورده خون دلها همه دم
• برگ دوازدهم یک تاج است — ای روی تو آفتاب خوبان بجمال
• برگ چهارم نه زر سفید — ای کز کرمت خلق فرحناک بود
• برگ پنجم هشت زر سفید — ای سرو قد ماهرخ حور سرشت
• برگ هفتم شش زر سفید — ای گل که ترا چون من هزار افکارند
• برگ دوم وزیر زر سفید است — ای آنکه غم تو دلخراش آمده است
• برگ ششم هفت زر سفید — ای آنکه رخ تو گل نشد همسر او
• صنف دوم که زر سفید است و بیش بر است — ای آنکه ترا سوی رقیبان نگهست
• برگ سیم ده زر سفید — ای کز تو بتان چو لاله خونین جگرند