اهلی شیرازی

زندگی‌نامهٔ اهلی شیرازی

محمد بن‌ یوسف اهلی شیرازی (زادهٔ ۸۵۸ هجری قمری در شیراز – درگذشتهٔ ۹۴۲ هجری قمری در شیراز) شاعر قرن نهم و دهم هجری است. اهلی در سرودن انواع شعر استاد بود و آنچنان که از شعرش مشخص است مطالعهٔ وسیعی روی دیوانهای شاعران پیش از خود دارد. در غزلیات او تأثیر حافظ و سعدی و همچنین شیوهٔ وقوعی تحت تأثیر شاعران این مکتب همچون بابا فغانی شیرازی دیده می‌شود. او در قصیده‌سرایی تحت تأثیر اساتید قصیده‌سرایی است و قصایدی مصنوع به شیوهٔ سلمان ساوجی ساخته است. مثنوی سحر حلال او که ذوبحرین و ذوقافیتین است در پاسخ به مثنویهای کاتبی نیشابوری سروده شده است. او در خاتمۀ مثنوی شمع و پروانه، خود را در فن مثنوی، فرزند کوچک نظامی و جامی می‌خواند. اهلی با توجه به مقام استادیش در شعر، مورد توجه پادشاهان، امیران و وزیران بود. او افرادی از هر سه دودمان تیموریان هرات، آق قویونلوها و صفویان را ستوده است که از میان آنها می توان به امیر علیشیر نوایی، سلطان یعقوب آق قویونلو، شاه اسماعیل صفوی، نجم ثانی و شماری از امرا و وزرای معاصرش را برشمرد. آرامگاه اهلی در شیراز در جوار حافظ قرار دارد.

آثار اهلی شیرازی

• اهلی شیرازی
  • دیوان اشعار
  • شمع و پروانه
  • سحر حلال
  • ساقینامهٔ رباعی
  • رباعیات گنجفه

شعرهای اهلی شیرازی

• برگ دهم سه غلام است — ای خاک در تو برتر از عرش عظیم
• برگ دوازدهم یک غلام است — ای آنکه کمال دل‌ستانیست ترا
• برگ هشتم پنج غلام است — ای آنکه بتان را که چون سرو چمنند
• برگ یازدهم دو غلام است — ای آنکه بود حسن دل افروز ترا
• برگ نهم چهار غلام است — ای آنکه بحسن و خوبیی ماه تمام
• صنف پنجم که چنگ است و کم بر است — ای آنکه غمت بجان دل سنگ زند
• برگ دوم وزیر چنگ است — ای کز تو تنم ضعیف چون نال بود
• برگ سیم ده چنگ است — ای آنکه لبت از می گلرنگ به است
• برگ چهارم نه چنگ است — ای برده سبق جمالت از حسن ملک
• برگ ششم هفت چنگ است — ای کز دهنت غنچه به تنگ آمده است
• برگ پنجم هشت چنگ است — ای ماه رخت چراغ هر حور سرشت
• برگ هفتم شش چنگ است — ای خورده ز شکر لبت خار رطب
• برگ یازدهم دو چنگ است — ای داده فروغ گل رخ روشن تو
• برگ دهم سه چنگ است — ای آنکه بحسن و خوبیت نیست نظیر
• برگ هشتم پنج چنگ است — ای آهوی تو انیس مجنون دلم
• برگ نهم چهار چنگ است — ای کز ستم غم تو یک دل نرهد
• برگ دوازدهم یک چنگ است — این کز تو نصیب من دل تنگ بس است
• برگ هفتم شش زر سرخ است — ای آنکه رخ تو به ز گلزار بود
• صنف ششم که زر سرخ و کم بر است — ای روی تو آفتاب صاحب نظران
• برگ چهارم نه زر سرخ است — ای آنکه ز رشک عارضت لاله بسوخت
• برگ دوم وزیر زر سرخ است — از کز فلکت ملک خطاب آمده است
• برگ سوم ده زر سرخ است — ای از ستمت کمان ابرو به زه است
• برگ ششم هفت زر سرخ است — ای کز گل نو روی تو صد بار به است
• برگ پنجم هشت زر سرخ است — ای آنکه فرشته خویی و حور سرشت