خیام نیشابوری
زاده ۴۳۹ – درگذشته ۵۲۶ هجری قمری، نیشابور
زندگی‌نامهٔ خیام
حکیم ابوالفتح عمربن ابراهیم الخیامی مشهور به «خیام» فیلسوف و ریاضیدان و منجم و شاعر ایرانی در سال ۴۳۹ هجری قمری در نیشابور زاده شد. وی در ترتیب رصد ملکشاهی و اصلاح تقویم جلالی همکاری داشت. وی اشعاری به زبان پارسی و تازی و کتابهایی نیز به هر دو زبان دارد. از آثار او در ریاضی و جبر و مقابله رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات کتاب اقلیدس، رساله فی الاحتیال لمعرفه مقداری الذهب و الفضه فی جسم مرکب منهما، و لوازم الامکنه را می‌توان نام برد. وی به سال ۵۲۶ هجری قمری درگذشت. رباعیات او شهرت جهانی دارد.
آثار خیام
شعرهای خیام
- شمارهٔ ۱۱ — وقتِ سحر است، خیز ای مایهٔ ناز
- شمارهٔ ۱۹ — خوش باش که پخته‌اند سودایِ تو دی
- شمارهٔ ۲۰ — بردار پیاله و سبویْ ای دلجوی
- شمارهٔ ۳ — زین فرش‌زمین که سقفِ او گردون است
- شمارهٔ ۲ — چندان لگدِ تجربه زد بر گِل ما
- شمارهٔ ۴ — پیش از من و تو، لیل و نهاری بوده است
- شمارهٔ ۵ — هر ذرّه که در خاکِ زمینی بوده‌است
- شمارهٔ ۶ — یک تن خبر مرگ تو ننیوشیده است
- شمارهٔ ۱ — امروز چو کاسۀ سرت هست به‌جا
- شمارهٔ ۷ — هر جانِ شریف کو شناسایِ ره است
- شمارهٔ ۹ — چون ابر به نوروز رُخِ لاله بشُست
- شمارهٔ ۱۰ — بشنو سخنی که جز سرانجام تو نیست
- شمارهٔ ۸ — هر خاک که زیرِ پایِ هر نادانی است
- شمارهٔ ۱۱ — در پردۀ اسرار کسی را ره نیست
- شمارهٔ ۱۲ — آن قصر که بهرام در او جام گرفت
- شمارهٔ ۱۳ — زین بحرِ وجود، آمده پیدا ز نهفت
- شمارهٔ ۱۴ — کس مشکل اسرارِ فلک را نگشاد
- شمارهٔ ۱۵ — چون روزی و عمر بیش و کم نتوان کرد
- شمارهٔ ۱۸ — گفتم که دلم ز علم محروم نشد
- شمارهٔ ۱۷ — حَیّی که به‌قدرت سر و رو می‌سازد
- شمارهٔ ۱۶ — از گردش تو ای فلکِ گَردا گَرد
- شمارهٔ ۱۹ — این چرخ، چو آسیا بر آسوده نشد
- شمارهٔ ۲۰ — هم دانۀ اومید به خرمن مانَد
- شمارهٔ ۲۱ — ز آن گه که نهادِ خلق بنهادستند