خیام نیشابوری
زاده ۴۳۹ – درگذشته ۵۲۶ هجری قمری، نیشابور
زندگی‌نامهٔ خیام
حکیم ابوالفتح عمربن ابراهیم الخیامی مشهور به «خیام» فیلسوف و ریاضیدان و منجم و شاعر ایرانی در سال ۴۳۹ هجری قمری در نیشابور زاده شد. وی در ترتیب رصد ملکشاهی و اصلاح تقویم جلالی همکاری داشت. وی اشعاری به زبان پارسی و تازی و کتابهایی نیز به هر دو زبان دارد. از آثار او در ریاضی و جبر و مقابله رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات کتاب اقلیدس، رساله فی الاحتیال لمعرفه مقداری الذهب و الفضه فی جسم مرکب منهما، و لوازم الامکنه را می‌توان نام برد. وی به سال ۵۲۶ هجری قمری درگذشت. رباعیات او شهرت جهانی دارد.
آثار خیام
شعرهای خیام
- شمارهٔ ۲۲ — چون قاعدۀ وجودِ ما بنهادند
- شمارهٔ ۲۸ — ای پیرِ خردمند! بگَه‌تر برخیز
- شمارهٔ ۲۹ — مرغی دیدم نشسته در مشهدِ طوس
- شمارهٔ ۳۰ — در کاس تو جرعه‌ای اگر هست، بکش
- شمارهٔ ۲۴ — در پشتِ من، از زمانه توُ می‌آید
- شمارهٔ ۲۵ — سنّت بکن و فریضۀ حق بگزار
- شمارهٔ ۲۳ — در دهر، چو آوازِ گُلِ تازه دهند
- شمارهٔ ۲۶ — چرخا! فلکا! نه عقل داری، نه بصر
- شمارهٔ ۲۷ — آنی که نبودت به خور و خواب نیاز
- شمارهٔ ۳۴ — از جِرم گِلِ سیاه، تا اوجِ زُحَل
- شمارهٔ ۳۳ — ایّامِ زمانه از کسی دارد ننگ
- شمارهٔ ۳۶ — دشمن به غلط گفت که من فلسفی‌ام
- شمارهٔ ۳۵ — هان تا ننهی ز دست یک ساعتْ جام
- شمارهٔ ۳۷ — زهر است غم جهان و مَی تریاکم
- شمارهٔ ۳۱ — از آمده‌ها تُرْش مکن چهرۀ خویش
- شمارهٔ ۳۸ — زآن پیش که از زمانه تابی بخوریم
- شمارهٔ ۳۲ — بسیار تحیُّر است در دَوْرِ فلک
- شمارهٔ ۴۰ — اسرار فلک را نه تو دانی و نه من
- شمارهٔ ۴۱ — قومی متحیّرند در کویِ یقین
- شمارهٔ ۴۴ — از آتش و آب و باد و خاکیم همه
- شمارهٔ ۴۲ — ای خواجه! بدان کین فلکِ بیهُده‌ْ دو
- شمارهٔ ۴۳ — یک جُرعه مَیِ کهن، ز ملکی نو بِهْ
- شمارهٔ ۴۵ — تا کی غمِ آن خورَم که دارم یا نه
- شمارهٔ ۴۶ — چون فارغی ای دوست ز هر اسراری