خیام نیشابوری
زاده ۴۳۹ – درگذشته ۵۲۶ هجری قمری، نیشابور
زندگی‌نامهٔ خیام
حکیم ابوالفتح عمربن ابراهیم الخیامی مشهور به «خیام» فیلسوف و ریاضیدان و منجم و شاعر ایرانی در سال ۴۳۹ هجری قمری در نیشابور زاده شد. وی در ترتیب رصد ملکشاهی و اصلاح تقویم جلالی همکاری داشت. وی اشعاری به زبان پارسی و تازی و کتابهایی نیز به هر دو زبان دارد. از آثار او در ریاضی و جبر و مقابله رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات کتاب اقلیدس، رساله فی الاحتیال لمعرفه مقداری الذهب و الفضه فی جسم مرکب منهما، و لوازم الامکنه را می‌توان نام برد. وی به سال ۵۲۶ هجری قمری درگذشت. رباعیات او شهرت جهانی دارد.
آثار خیام
شعرهای خیام
- رباعی ۸۶ — شیخی به زنی فاحشه گفتا مستی
- رباعی ۹۶ — * جُز راهِ قَلَندرانِ میخانه مپوی
- رباعی ۹۷ — * ساقی غمِ من بلند‌آوازه شده است
- رباعی ۹۱ — کس خُلْد و جَحیم را ندیده است ای دل
- رباعی ۹۵ — چون عمر به سر رسد، چه بغداد چه بلخ
- رباعی ۹۲ — * من هیچ ندانم که مرا آنکه سرشت
- رباعی ۹۰ — * گویند بهشتِ عَدْن با حور خوش است
- رباعی ۹۴ — چون آمدنم به من نَبُد روز نخست
- رباعی ۹۳ — چون نیست مقام ما در این دهر مُقیم
- رباعی ۹۹ — * من ظاهرِ نیستی و هستی دانم
- رباعی ۱۰۰ — از من رَمَقی به سعی ساقی مانده است
- رباعی ۹۸ — * تُنْگی میِ لَعْل خواهم و دیوانی
- رباعی ۱۰۱ — ای بیخبران شکلِ مُجَسَّم هیچ است
- رباعی ۱۰۲ — دنیا دیدی و هر چه دیدی هیچ است
- رباعی ۱۰۴ — * رِندی دیدم نشسته بر خِنْگِ زمین
- رباعی ۱۰۵ — این چرخِ فلک که ما در او حیرانیم
- رباعی ۱۰۳ — دنیا به مراد رانده گیر، آخِر چه؟
- رباعی ۱۰۷ — بنگر ز جهان چه طَرْف بربستم؟ هیچ!
- رباعی ۱۰۶ — چون نیست زِ هر چه هست جُز باد به دست
- رباعی ۱۰۸ — از منزلِ کفر تا به دین، یک نفس است
- رباعی ۱۰۹ — شادی بطلب که حاصلِ عمر دمی است
- رباعی ۱۱۰ — تا زُهره و مَهْ در آسمان گشته پدید،
- رباعی ۱۱۲ — چون عهده نمی‌شود کسی فردا را
- رباعی ۱۱۱ — مهتاب به نور دامن شب بشکافت