صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۳۴۵۳ — داغ هر لاله که بر سینه هامون باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۵۱ — بیخودی بال و پر روح گشودن باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۵۶ — نیستم گل که مرا برگ نثاری باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۵۸ — کی دل سالک سرگشته بجا می باشد؟
- غزل شمارهٔ ۳۴۵۷ — گرچه آن سرو روان در همه جا می باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۵۲ — زردی روی من از باده کشیدن باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۵۵ — هرکه را چشم بر آن گوشه ابرو باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۵۴ — چشم بیدار چراغ سر بالین باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۶۲ — شکوه اهل دل از خلق نهان می باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۶۴ — دل پیران کهنسال غمین می باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۶۳ — دل سودازدگان گوشه نشین می باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۶۰ — پیچ و خم لازمه رشته جان می باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۶۱ — دیده زنده دلان اشک فشان می باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۶۶ — جذبه ای کو که مرا جانب دلدار کشد؟
- غزل شمارهٔ ۳۴۶۵ — چهره زرد، مرا ساغر زر می بخشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۵۹ — ظاهر و باطن مردان به صفا می باشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۷۰ — هرکه اینجا ز جگر آه ندامت نکشد
- غزل شمارهٔ ۳۴۷۴ — دیگر از پرده برون نغمه طنبور آمد
- غزل شمارهٔ ۳۴۶۷ — دل چسان دست ازان طره طرار کشد؟
- غزل شمارهٔ ۳۴۶۸ — چند چون طفل ز انگشت کسی شیر کشد؟
- غزل شمارهٔ ۳۴۶۹ — کی ز تن کار دل خسته به آرام کشد؟
- غزل شمارهٔ ۳۴۷۳ — تا مرا در نظر آن حسن خداداد آمد
- غزل شمارهٔ ۳۴۷۲ — عاشقان را دم تسلیم نفس می رقصد
- غزل شمارهٔ ۳۴۷۱ — سر آزاده ما منت افسر نکشد