صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۳۵۲۵ — چون نفس زیر فلک دل به هوس راست کند؟
- غزل شمارهٔ ۳۵۲۷ — فتنه را چشم سیه مست تو هشیار کند
- غزل شمارهٔ ۳۵۲۴ — غافلان رطل گران را به دو دم می نوشند
- غزل شمارهٔ ۳۵۲۸ — خط شبرنگ چه با آن رخ پرنور کند؟
- غزل شمارهٔ ۳۵۲۶ — ساقی از جامی اگر خاطر ما شاد کند
- غزل شمارهٔ ۳۵۳۰ — هر دلی را که محبت صدف راز کند
- غزل شمارهٔ ۳۵۲۳ — ساده لوحان که می از خم به مدارا نوشند
- غزل شمارهٔ ۳۵۲۹ — چشم خود خواجه اگر سیر به تدبیر کند
- غزل شمارهٔ ۳۵۳۸ — مکث لب تشنه دیدار به جنت نکند
- غزل شمارهٔ ۳۵۳۵ — خرمن صبر به این برق عنانان چه کند؟
- غزل شمارهٔ ۳۵۳۷ — رفع دلتنگی من نشأه صهبا نکند
- غزل شمارهٔ ۳۵۳۳ — داغ با سینه ارباب محبت چه کند؟
- غزل شمارهٔ ۳۵۳۴ — دل نازک به زبان بازی مژگان چه کند؟
- غزل شمارهٔ ۳۵۳۶ — سالکان را ز جهان عشق تو بیگانه کند
- غزل شمارهٔ ۳۵۳۱ — در صدف چشم محال است گهر باز کند
- غزل شمارهٔ ۳۵۳۲ — آتش خشم به یاقوت مدارا چه کند؟
- غزل شمارهٔ ۳۵۴۴ — درد را سوختگان تو به درمان ندهند
- غزل شمارهٔ ۳۵۴۱ — دست تاک از اثر نشأه صهباست بلند
- غزل شمارهٔ ۳۵۴۲ — رتبه خط تو بالغ نظران می دانند
- غزل شمارهٔ ۳۵۴۳ — یاد رویش نه چراغی است که خاموش کنند
- غزل شمارهٔ ۳۵۳۹ — غم محال است که تدبیر دل من نکند
- غزل شمارهٔ ۳۵۴۵ — کاهلانی که درین ره به هوس می آیند
- غزل شمارهٔ ۳۵۴۰ — چرخ هرچند دل اهل هنر را شکند
- غزل شمارهٔ ۳۵۴۶ — چه بهشتی است که آن بند قبا بگشایند