صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۳۴۰۶ — نه ز می خوردن ما شور و شری برخیزد
- غزل شمارهٔ ۳۴۰۸ — گریه ابری است که از دامن دل می خیزد
- غزل شمارهٔ ۳۴۰۴ — در گنه اشک ندامت ز جگر برخیزد
- غزل شمارهٔ ۳۴۰۷ — می توان گرد خط از آینه حسن زدود
- غزل شمارهٔ ۳۴۰۳ — چون خط از چهره آن ماه لقا برخیزد
- غزل شمارهٔ ۳۴۰۹ — زنگ غفلت ز دل من نگران می‌خیزد
- غزل شمارهٔ ۳۴۰۵ — منعم از خواب عدم تیره روان برخیزد
- غزل شمارهٔ ۳۴۱۰ — من که دارم که گلم بر سر بالین ریزد؟
- غزل شمارهٔ ۳۴۱۶ — تا کیم نوحه به گوش از دل ناشاد رسد؟
- غزل شمارهٔ ۳۴۱۳ — صبر هرچند به دل رنگ حضر می‌ریزد
- غزل شمارهٔ ۳۴۱۷ — کوهکن کیست به گرد من شیدا برسد؟
- غزل شمارهٔ ۳۴۱۱ — عشق در پای گلی رنگ وفا می‌ریزد
- غزل شمارهٔ ۳۴۱۴ — محو دیدار تو راحت ز الم نشناسد
- غزل شمارهٔ ۳۴۱۵ — چه خیال است به تیغش دل بیتاب رسد؟
- غزل شمارهٔ ۳۴۱۸ — جذبه شوق اگر از جانب کنعان نرسد
- غزل شمارهٔ ۳۴۱۲ — زین سعادت که ز بال و پر ما می‌ریزد
- غزل شمارهٔ ۳۴۲۳ — پیش مژگان درازت که هدف خواهد شد؟
- غزل شمارهٔ ۳۴۲۵ — خارج از پرده آهنگ نمی باید شد
- غزل شمارهٔ ۳۴۲۶ — هر که ایام خط از سیمبران غافل شد
- غزل شمارهٔ ۳۴۲۴ — خط شبرنگ ز روی تو عیان خواهد شد
- غزل شمارهٔ ۳۴۲۱ — بی تب و تاب به مخمور شرابی نرسد
- غزل شمارهٔ ۳۴۲۲ — دل تهی ناشده از خویش به جایی نرسد
- غزل شمارهٔ ۳۴۲۰ — چشم عاشق پی جانان به پریدن نرسد
- غزل شمارهٔ ۳۴۱۹ — دل به مطلب اگر از راه تپیدن نرسد