صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۵۳۳۲ — گر نگردد بر مرادم چرخ در غم نیستم
- غزل شمارهٔ ۵۳۳۳ — شهری عشقم چو مجنون در بیابان نیستم
- غزل شمارهٔ ۵۳۳۶ — چون صدف دستی که از بهر گهر برداشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۳۵ — من حریف ننگ و عار بیوفایی نیستم
- غزل شمارهٔ ۵۳۳۱ — گرچه در تعمیر جسمم غافل از دل نیستم
- غزل شمارهٔ ۵۳۳۷ — شب که آن آیینه رو را در برابر داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۳۴ — تا ز اهل حیرتم خاطر پریشان نیستم
- غزل شمارهٔ ۵۳۳۸ — در غریبی گشت صرف نامجویی چون عقیق
- غزل شمارهٔ ۵۳۴۰ — یاد ایامی که رو برروی جانان داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۴۳ — یاد ایامی که در دل خار خاری داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۴۵ — از سر کوی تو گر عزم سفر می داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۴۱ — گرچه زیر تیغ لنگردار مسکن داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۴۲ — یاد ایامی که پیش او وجودی داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۳۹ — یاد ایامی که شور عشق بلبل داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۴۶ — می زدم بر قلب هجران گرجگر می داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۴۴ — گر به ملک بیخودی امید جامی داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۵۱ — کعبه مقصود را در نقطه دل یافتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۴۷ — گر ز خود بیرون کسی فریادرس می‌داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۵۴ — از دل گم گشته خود گر نشان می یافتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۵۳ — برگ عیش بی خزان در بینوایی یافتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۵۰ — سوختم تا ره در آن زلف معنبر یافتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۴۹ — می‌شدم بیرون ز خود گر منزلی می‌داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۴۸ — گر در اقلیم رضا کاشانه‌ای می‌داشتم
- غزل شمارهٔ ۵۳۵۲ — خال را سرمایه زلف پریشان یافتم