صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۵۲۶۳ — تا چند گرد کعبه بگردم به بوی دل
- غزل شمارهٔ ۵۲۶۴ — آن کس که درد رابه دوا می کند بدل
- غزل شمارهٔ ۵۲۶۲ — چرخ است حلقه در دولتسرای دل
- غزل شمارهٔ ۵۲۶۶ — تا بدر شد ز دیده نهان شد هلال گل
- غزل شمارهٔ ۵۲۶۵ — روزی که سوخت برق تجلی نقاب گل
- غزل شمارهٔ ۵۲۵۹ — رخسار همچو ماه تو از عنبرین هلال
- غزل شمارهٔ ۵۲۶۱ — از سوختن زیاده شود برگ و بار دل
- غزل شمارهٔ ۵۲۶۰ — دارم ز دست رفته عنانی ز دود دل
- غزل شمارهٔ ۵۲۷۴ — گلبانگ به از زرست ای گل
- غزل شمارهٔ ۵۲۶۸ — تا چند کشم درد سر از رهگذر دل
- غزل شمارهٔ ۵۲۷۲ — ز خلوت برنمی‌آیی چه حاصل
- غزل شمارهٔ ۵۲۷۱ — چو خواهی عاقبت شد رزق موران
- غزل شمارهٔ ۵۲۶۹ — از سرکشی و ناز ندارد سر ما گل
- غزل شمارهٔ ۵۲۷۰ — مرو بیرون ز عشرتخانه دل
- غزل شمارهٔ ۵۲۶۷ — حیرت نگر که در بغل غنچه بوی گل
- غزل شمارهٔ ۵۲۷۳ — ای از رخت هر خار را سامان بستان در بغل
- غزل شمارهٔ ۵۲۷۹ — روی گرم لاله شد برق کتان توبه ام
- غزل شمارهٔ ۵۲۷۵ — گر تشنه اسراری پیش آر شراب اول
- غزل شمارهٔ ۵۲۸۰ — گرچه از دریا به ظاهر چون گهر بگسسته‌ام
- غزل شمارهٔ ۵۲۷۸ — موبه‌مو دارم به خاطر خط جانان را تمام
- غزل شمارهٔ ۵۲۸۱ — از تحمل راه گفت و گو به دشمن بسته ام
- غزل شمارهٔ ۵۲۸۲ — گر چنین شویَد غبار زهد از دل باده‌ام
- غزل شمارهٔ ۵۲۷۷ — سعی کن در عزت سی پاره ماه صیام
- غزل شمارهٔ ۵۲۷۶ — عاشق صادق نمی دارد تمناهای خام