ابن حسام خوسفی
زاده ۷۸۲ – درگذشته ۸۷۵ هجری قمری، خوسف
زندگی‌نامهٔ ابن حسام خوسفی
مولانا محمد بن حسام‌الدین حسن بن شمس‌الدین محمد خوسفی شناخته شده به اِبنِ حِسام شاعر ایرانی زاده شده به سال ۷۸۲ یا ۷۸۳ هجری در روستای خوسف در منطقه قُهستان و در گذشته به سال ۸۷۵ هجری است. خاندان او تا نُه پشت اهل فضل و علم و ارشاد بوده‌اند؛ و نیای او شمس‌الدین زاهد، به پارسایی و عبادت معروف بوده‌است. وی به گفته دولتشاه سمرقندی «از دهقنت نان حلال حاصل کردی و گاو بستی و صباح که به صحرا رفتی تا شام اشعار خود را بر دسته‌بیل نوشتی». آرامگاه وی در شهر خوسف از توابع بیرجند امروزی بر بلندای یک تپه و در کنار رودی و در میان دشت باصفایی واقع است. دیوان او شامل اشعاری در قالب‌های قصیده، ترجیع‌بند، مسمط و ترکیب‌بند است. از آثار او می‌توان به دیوان اشعار، خاوران‌نامه، رساله نثراللآلی، دلایل النبوة و نسب‌نامه اشاره کرد. او در قصیده از انوری، ظهیر فاریابی، خاقانی شروانی و سلمان ساوجی تأثیر گرفته‌است. از مهم‌ترین آثار او خاوران‌نامه است که به تقلید از شاهنامه فردوسی سروده شده‌است. ابن حسام حلقه‌ای از حلقات ادبیات شیعی خراسان است و برخی دیگر از حلقه‌ها سلیمی تونی (م ۸۵۴) و آذری اسفراینی و لطف‌الله نیشابوری (م ۸۱۲) هستند. دیوان ابن حسام خوسفی توسط احمد احمدی بیرجندی تصحیح و منتشر شده‌است. (منبع: دیوان ابن حسام خوسفی نسخه سالک و احمدی بیرجندی) از آثار ابن حسام خوسفی، غزلیات و رباعیات او به همت آقای محمد ملکشاهی (و همکاری آقای احمد گلندی و سرکار خانم محدثه خاکسار در تایپ اشعار) تایپ شده و در گنجور در دسترس علاقمندان ادبیات قرار گرفته است.
آثار ابن حسام خوسفی
شعرهای ابن حسام خوسفی
- رباعی شمارهٔ ۸۹ — ای مرگ چه گویم که چه‌ها ساخته‌ای
- رباعی شمارهٔ ۹۰ — ای صبح ندانم که چه در یافته ای
- رباعی شمارهٔ ۹۱ — نازکتر از آبی تو نه از آب و گلی
- رباعی شمارهٔ ۹۳ — ای احمد دلخسته تو با ما چونی
- رباعی شمارهٔ ۹۲ — ای روشنی دیده بینا چونی
- رباعی شمارهٔ ۸۸ — از نشو و سحاب شد زمین سبزه نمای
- رباعی شمارهٔ ۸۷ — از چار بلا که دور باد از خانه
- رباعی شمارهٔ ۹۴ — ای جان اثری ز مظهر خاک بجوی
- رباعی شمارهٔ ۹۹ — ای ابر پر آب بر هوا می پویی
- رباعی شمارهٔ ۹۶ — گر تیر به جانب فلک بگشایی
- رباعی شمارهٔ ۹۵ — گرچه به تصور از خود آگاه شوی
- رباعی شمارهٔ ۹۷ — ای باد صبا غالیه سا می آیی
- رباعی شمارهٔ ۹۸ — در دست مرض گرچه زبون می آیی
- رباعی شمارهٔ ۱۰۰ — ای روشنی دیده بینا که تویی
- مناقب هفت گل در مدح امام زمان (عج) — بس که شوخ است و فریبنده و رعنا نرگس
- مناقب هفت معدن در مدح امام زمان (عج) — چو گشت در تتق چنبری نهان گوهر
- شمارهٔ ۱ - خیز تا چنگ در چغانه زنیم — رویت آیینه‌ای ز صُنْعِ خداست
- الثناء الجمیل للملک الجلیل — ای نام تو در هر دهنی ورد زبان‌ها
- و فی مناقب امیرالمؤمنین حسین سلام الله علیه — دلم شکسته و مجروح و مبتلای حسین
- فی مناقب شاه خراسان علی ابن موسی الرضا علیه التحیه — عبیر می‌دمد از ناف آهویان ختن
- بخش ۱ — نخستین بدین نامه دلگشای