ابن حسام خوسفی
زاده ۷۸۲ – درگذشته ۸۷۵ هجری قمری، خوسف
زندگی‌نامهٔ ابن حسام خوسفی
مولانا محمد بن حسام‌الدین حسن بن شمس‌الدین محمد خوسفی شناخته شده به اِبنِ حِسام شاعر ایرانی زاده شده به سال ۷۸۲ یا ۷۸۳ هجری در روستای خوسف در منطقه قُهستان و در گذشته به سال ۸۷۵ هجری است. خاندان او تا نُه پشت اهل فضل و علم و ارشاد بوده‌اند؛ و نیای او شمس‌الدین زاهد، به پارسایی و عبادت معروف بوده‌است. وی به گفته دولتشاه سمرقندی «از دهقنت نان حلال حاصل کردی و گاو بستی و صباح که به صحرا رفتی تا شام اشعار خود را بر دسته‌بیل نوشتی». آرامگاه وی در شهر خوسف از توابع بیرجند امروزی بر بلندای یک تپه و در کنار رودی و در میان دشت باصفایی واقع است. دیوان او شامل اشعاری در قالب‌های قصیده، ترجیع‌بند، مسمط و ترکیب‌بند است. از آثار او می‌توان به دیوان اشعار، خاوران‌نامه، رساله نثراللآلی، دلایل النبوة و نسب‌نامه اشاره کرد. او در قصیده از انوری، ظهیر فاریابی، خاقانی شروانی و سلمان ساوجی تأثیر گرفته‌است. از مهم‌ترین آثار او خاوران‌نامه است که به تقلید از شاهنامه فردوسی سروده شده‌است. ابن حسام حلقه‌ای از حلقات ادبیات شیعی خراسان است و برخی دیگر از حلقه‌ها سلیمی تونی (م ۸۵۴) و آذری اسفراینی و لطف‌الله نیشابوری (م ۸۱۲) هستند. دیوان ابن حسام خوسفی توسط احمد احمدی بیرجندی تصحیح و منتشر شده‌است. (منبع: دیوان ابن حسام خوسفی نسخه سالک و احمدی بیرجندی) از آثار ابن حسام خوسفی، غزلیات و رباعیات او به همت آقای محمد ملکشاهی (و همکاری آقای احمد گلندی و سرکار خانم محدثه خاکسار در تایپ اشعار) تایپ شده و در گنجور در دسترس علاقمندان ادبیات قرار گرفته است.
آثار ابن حسام خوسفی
شعرهای ابن حسام خوسفی
- رباعی شمارهٔ ۴۲ — ای در گران مایه دریای وجود
- رباعی شمارهٔ ۴۰ — آن کس که عمل به جز مجازی نکند
- رباعی شمارهٔ ۴۱ — خواهی که به کام دشمنانت نکنند
- رباعی شمارهٔ ۴۴ — آن پیر که جنبشی ازو می آید
- رباعی شمارهٔ ۴۳ — بر عارض چون گل تو سنبل بدمید
- رباعی شمارهٔ ۴۶ — آن سنبل تر چو بر لب آب آید
- رباعی شمارهٔ ۴۵ — تیر تو چو شست کابلی بگشاید
- رباعی شمارهٔ ۳۹ — با قد تو سرو سرفرازی نکند
- رباعی شمارهٔ ۵۰ — گویند همایی به هوا می آید
- رباعی شمارهٔ ۵۱ — ابر آمد و بر روی هوا می گرید
- رباعی شمارهٔ ۵۳ — ای دست نشان قلمت لؤلؤ تر
- رباعی شمارهٔ ۵۴ — ای دست امید ما به لطف تو دراز
- رباعی شمارهٔ ۵۲ — با نغمه داوود کمانچه نزنید
- رباعی شمارهٔ ۴۹ — این باد معنبر ز کجا می آید
- رباعی شمارهٔ ۴۸ — یا بوی تو از باد صبا می آید
- رباعی شمارهٔ ۴۷ — تیر دگران اگر زره بگشاید
- رباعی شمارهٔ ۵۶ — ای باد نشان کوی دلدار بپرس
- رباعی شمارهٔ ۵۹ — بنشست به ناز سرو در دامن باغ
- رباعی شمارهٔ ۶۰ — سرو آمد و بنشست به رعنایی باغ
- رباعی شمارهٔ ۶۱ — ای ماه گرفته روی آن ماه دریغ
- رباعی شمارهٔ ۵۵ — گر پیر شدم دلم جوانست هنوز
- رباعی شمارهٔ ۶۲ — هر چند که یار پارسا باشد گرگ
- رباعی شمارهٔ ۵۸ — ماییم و هزار گونه خودکامی خویش
- رباعی شمارهٔ ۵۷ — بیداری شبهای من از اختر پرس