ابن حسام خوسفی
زاده ۷۸۲ – درگذشته ۸۷۵ هجری قمری، خوسف
زندگی‌نامهٔ ابن حسام خوسفی
مولانا محمد بن حسام‌الدین حسن بن شمس‌الدین محمد خوسفی شناخته شده به اِبنِ حِسام شاعر ایرانی زاده شده به سال ۷۸۲ یا ۷۸۳ هجری در روستای خوسف در منطقه قُهستان و در گذشته به سال ۸۷۵ هجری است. خاندان او تا نُه پشت اهل فضل و علم و ارشاد بوده‌اند؛ و نیای او شمس‌الدین زاهد، به پارسایی و عبادت معروف بوده‌است. وی به گفته دولتشاه سمرقندی «از دهقنت نان حلال حاصل کردی و گاو بستی و صباح که به صحرا رفتی تا شام اشعار خود را بر دسته‌بیل نوشتی». آرامگاه وی در شهر خوسف از توابع بیرجند امروزی بر بلندای یک تپه و در کنار رودی و در میان دشت باصفایی واقع است. دیوان او شامل اشعاری در قالب‌های قصیده، ترجیع‌بند، مسمط و ترکیب‌بند است. از آثار او می‌توان به دیوان اشعار، خاوران‌نامه، رساله نثراللآلی، دلایل النبوة و نسب‌نامه اشاره کرد. او در قصیده از انوری، ظهیر فاریابی، خاقانی شروانی و سلمان ساوجی تأثیر گرفته‌است. از مهم‌ترین آثار او خاوران‌نامه است که به تقلید از شاهنامه فردوسی سروده شده‌است. ابن حسام حلقه‌ای از حلقات ادبیات شیعی خراسان است و برخی دیگر از حلقه‌ها سلیمی تونی (م ۸۵۴) و آذری اسفراینی و لطف‌الله نیشابوری (م ۸۱۲) هستند. دیوان ابن حسام خوسفی توسط احمد احمدی بیرجندی تصحیح و منتشر شده‌است. (منبع: دیوان ابن حسام خوسفی نسخه سالک و احمدی بیرجندی) از آثار ابن حسام خوسفی، غزلیات و رباعیات او به همت آقای محمد ملکشاهی (و همکاری آقای احمد گلندی و سرکار خانم محدثه خاکسار در تایپ اشعار) تایپ شده و در گنجور در دسترس علاقمندان ادبیات قرار گرفته است.
آثار ابن حسام خوسفی
شعرهای ابن حسام خوسفی
- غزل شمارهٔ ۸ — ای غافل از بلای دل مبتلای ما
- غزل شمارهٔ ۲ — ای سهی قامت گلبوی صنوبر بر ما
- غزل شمارهٔ ۴ — مران به عنف خدا را ز آستانه مرا
- غزل شمارهٔ ۱ — به امیدی که بگشاید ز لعل یار مشکل‌ها
- غزل شمارهٔ ۵ — ای کعبهٔ جان خاک سر کوی تو ما را
- غزل شمارهٔ ۳ — نقاب سنبل تر برشکن تجلّی را
- غزل شمارهٔ ۷ — مهوَّسان ز پی خاطر مهوِّس ما
- غزل شمارهٔ ۶ — ای به سر کوی تو مسکن و مأوی مرا
- غزل شمارهٔ ۹ — ای کعبه تحقیق سر کوی تو ما را
- غزل شمارهٔ ۱۱ — روی تو چشم خیره کند آفتاب را
- غزل شمارهٔ ۱۳ — نَسیِم الوَرد یَذکُرنِی حَبِیب ِ
- غزل شمارهٔ ۱۰ — ای غمزه تیز کرده به قصد هلاک ما
- غزل شمارهٔ ۱۴ — ای ز خطت غالیه پر مشک ناب
- غزل شمارهٔ ۱۵ — پوشد ز زشک یلمق تو اطلس آفتاب
- غزل شمارهٔ ۱۲ — نهان که می‌کند این درد آشکارهٔ ما
- غزل شمارهٔ ۱۶ — ای جمال تو مرا شمع شب افروز امشب
- غزل شمارهٔ ۲۰ — حسنت که آفتاب تجلی از او گرفت
- غزل شمارهٔ ۲۴ — مرا درد تو دایم هم نشین است
- غزل شمارهٔ ۲۲ — سنبل تر دمیده بر گل دوست
- غزل شمارهٔ ۲۱ — هر جفایی که ممکن است ازوست
- غزل شمارهٔ ۱۸ — خوشتر ز آستان تو ما را مقام نیست
- غزل شمارهٔ ۱۹ — حقّا که به حسن تو ملک نیست
- غزل شمارهٔ ۱۷ — چو فیض ابر به نم لاله را کلاه بشست
- غزل شمارهٔ ۲۳ — دلم فریفتهٔ آن شمایل عربی‌ست