فصیحی هروی
درگذشته ۱۰۴۹ هجری قمری، بخارا
زندگی‌نامهٔ فصیحی هروی
میرزا فصیح‌الدین فصیحی هروی فرزند ابوالمکارم (زادهٔ بخارا احتمالاً در سال ۹۸۷ قمری، درگذشتهٔ سال ۱۰۴۹ قمری در هرات) شاعری که از بزرگان سادات هرات بود و نسبش به خواجه عبدالله انصاری می‌رسد. پس از چیرگی عبیدالله خان ازبک بر هرات در ۹۹۷ق، ابوالمکارم با خانواده‌اش به هرات بازگشت و همانجا ساکن شد و در همان زمان، فصیح‌الدین ده ساله بود. صیحی در هرات تحصیل نمود و در شعر شهرت یافت. او نزد والیان و بیگلربیگی‌های هرات و خراسان ارجمند گشت و آنان را ستود. در ۱۰۲۲ق ناگهان تصمیم به مهاجرت به هند گرفت، از هرات به قندهار گریخت اما در راه گرفتار سواران والی خراسان شد، او را به هرات بازگرداندند و به فرمان حسین‌خان (والی) به زندان افتاد، اما پس از اندکی بخشوده شد. چند سال بعد، در عهد حسن‌خان شاملو و در نشستی نزد او، مناظره‌ای میان حکیم شفایی و فصیحی روی داد. در این مناظرهٔ ادبی که به مشاجره انجامیده بود، «حسن‌خان جانب فصیحی را گرفت، شفایی رنجید و از هرات برآمد و فصیحی را هجو گفت.» فصیحی چون به هند نرفت، به ناچار دیوان اشعارش را به هند فرستاد، با آمدن شاه عباس اول در ۱۰۳۱ ق به هرات، مورد توجه شاه قرار گرفت و در ملازمت وی به قزوین رفت. پس از چندی به هرات بازگشت. وی را «ملک‌الشعراء خراسان» نامیده‌اند. وی در سرودن شعر، به‌ویژه قصیده و غزل، توانا بود و شاعرانی چون ناظم هروی، درویش واله و میرزا جلال اسیر شهرستانی، از شاگردان و تربیت یافتگان او هستند. وی خط شکسته را نیز به خوبی می‌نوشت. اشعارش ساده و روان و دارای مضامینی دقیق و عاشقانه و نزدیک به شاعران سبک خراسانی است و در عین حال از مفاهیم پیچیده و ترکیبات استعاری دشوار بر کنار است.
آثار فصیحی هروی
شعرهای فصیحی هروی
- شمارهٔ ۹۴ — گر بشکافند مو به موی من زار
- شمارهٔ ۹۱ — نقشی که برین دو صفحه کردند نگار
- شمارهٔ ۹۵ — بعد از عمری که از سفر آمد یار
- شمارهٔ ۸۹ — گر در تو چمن طراز کنعان می‌دید
- شمارهٔ ۹۳ — در راه تو سرها به هوای رفتار
- شمارهٔ ۹۰ — دیریست که از سینه‌ام آهی ندمید
- شمارهٔ ۹۲ — راه در دوست آشکارا مسپار
- شمارهٔ ۹۶ — مویی که سترد از سرم آن مایه نور
- شمارهٔ ۱۰۱ — خورشید مباش بخت ما گو مه باش
- شمارهٔ ۹۹ — ای خلق تو فیض بخش بستان نیاز
- شمارهٔ ۱۰۰ — وقتست که این طلسم دولاب اساس
- شمارهٔ ۱۰۴ — ای کرده سپهر در حریم تو رکوع
- شمارهٔ ۱۰۳ — ای طور ز شوق جلوه‌ات خانه به دوش
- شمارهٔ ۱۰۲ — رندی که شکسته پنجه شور و شرش
- شمارهٔ ۹۸ — ای کشته ز اشک شوق مژگان پرواز
- شمارهٔ ۹۷ — ای کلک تو مشکبار چون طره حور
- شمارهٔ ۱۰۶ — ای کرده به خونریز اسیران آهنگ
- شمارهٔ ۱۰۹ — گردون که نباشدش به بیداد بدل
- شمارهٔ ۱۰۸ — آنم که بهار دارد از باغم ننگ
- شمارهٔ ۱۱۰ — امشب که زمانه شد لبالب ز جمال
- شمارهٔ ۱۰۷ — با آن که ز جوش حسن آن دلبر شنگ
- شمارهٔ ۱۱۲ — این فرقه که زد خامه تحقیق رقم
- شمارهٔ ۱۰۵ — ای روی ترا ترجمه در دین مصحف
- شمارهٔ ۱۱۱ — در عشق تو ای غم ز غمت مرهم دل