صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۱۲۴۶ — چهره خورشید زرد از درد بی زنهار کیست؟
- غزل شمارهٔ ۱۲۴۳ — معنی توفیق غیر از همت مردانه چیست؟
- غزل شمارهٔ ۱۲۴۵ — عارض او در نقاب از دیده گستاخ کیست؟
- غزل شمارهٔ ۱۲۵۰ — سنگ راهی شوق را چون چشم سنگین خواب نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۴۹ — در حقیقت پرتو منت کم از سیلاب نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۴۴ — شمع فانوس خیال آسمان پیداست کیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۴۷ — زلف شب عنبر فشان از نکهت گیسوی کیست؟
- غزل شمارهٔ ۱۲۴۸ — نیست چشمی کز فروغ روی او پر آب نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۵۸ — (عشق عالمسوز را با حسن و ایمان کار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۵۷ — نیست تا پاک از غرضها در سخاوت سود نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۵۴ — لاله ای جز داغ در صحرای امکان نیست نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۵۲ — عشق خالص را تلاش دیدن محبوب نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۵۶ — صیقل آیینه دل غیر آه سرد نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۵۳ — خط سبز از صفحه عارض ستردن خوب نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۵۱ — عالم اسباب غیر از پرده های خواب نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۵۵ — روز وصل است و دل غم دیده ما شاد نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۶۶ — کوچه گرد بیخودی را خانمان در کار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۶۱ — عشقبازی کار هر حلاج دعوی دار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۶۵ — کوه غم بر خاطر آزادمردان بار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۶۴ — رحمت ایزد نصیب مردم هشیار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۶۲ — افسر زرین سر آزاده را در کار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۶۳ — گر نمی جوشیم با می از سر انکار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۶۰ — پاره های دل گران بر دیده خونبار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۵۹ — توبه همصحبتان بر خاطر ما بار نیست