صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۱۲۷۴ — وصل زلف او به دست کوشش تدبیر نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۷۰ — شسته ام از چشمه مه رو به آبم کار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۶۸ — حسن عالمسوز او را ساغری در کار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۷۱ — شیر مست ماهتابم با شرابم کار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۷۳ — هر که از دل دور باشد در نظر منظور نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۷۲ — کوری خود گر نبینند اهل دنیا دور نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۶۷ — کوچه گرد بیخودی را خانمان در کار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۶۹ — چهره گلرنگ را پیمانه ای در کار نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۸۱ — آرزو بسیار و آهم در دل درویش نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۷۷ — فکر جانسوز مرا یک نقطه بی انداز نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۸۲ — حاصل دنیای فانی جز غم و تشویش نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۷۵ — روی سخت کوه را پروایی از شمشیر نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۷۹ — چهره گل چون بناگوش تو شبنم پوش نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۷۸ — گرچه طبعم کم ز خورشید جهان افروز نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۸۰ — هیچ باری از سبو بر دوش اهل هوش نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۷۶ — حسن را جز چشم حیران، دست دامنگیر نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۸۴ — صحبت تردامنان با حسن یک دم بیش نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۸۹ — آب کن در شیشه ساقی گر شراب صاف نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۸۳ — آه مظلومان برون آید ز لب بی اختیار
- غزل شمارهٔ ۱۲۸۶ — آسمان در چشم ما دود و بخاری بیش نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۹۰ — در سر مشکل پسندان نشأه انصاف نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۸۵ — روزگار زندگی نقش بر آبی بیش نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۸۷ — درگذر زین خاکدان، گرد سپاهی بیش نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۸۸ — آسمان سفله بی برگ و نوایی بیش نیست