صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۱۲۹۴ — هیچ نخلی همچو رز در بوستان چالاک نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۹۲ — در نگارستان تهمت دامن گل پاک نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۹۷ — روزی دل جز شکست از یار شوخ و شنگ نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۹۵ — باده بی درد در میخانه افلاک نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۹۳ — پاکدامان را غمی از تهمت ناپاک نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۹۱ — موج آب زندگی جز پیچ و تاب عشق نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۹۶ — غافلان را احتیاج باده گلرنگ نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۹۸ — عشق را حاجت به زور بازوی اقبال نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۰۰ — صبر بر زخم گرانسنگ ملامت سهل نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۰۱ — یک حباب قلزم توحید بی اکلیل ست
- غزل شمارهٔ ۱۳۰۴ — چشم شبنم محرم رخسار گلفام تو نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۰۳ — آفت دولت به ابنای زمان معلوم نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۰۶ — یک سر مو راستی در طاق ابروی تو نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۰۵ — داغ من ممنون شکرخند پنهان تو نیست
- غزل شمارهٔ ۱۲۹۹ — بار بر مجنون ما جمعیت اطفال نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۰۲ — خال محتاج کمند زلف عنبرفام نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۱۱ — طاعت ظاهر طریق مردم آزاده نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۱۲ — از هلاک ما سیه بختان کسی آزرده نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۱۰ — نیست یک شادی که انجامش به غم پیوسته نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۱۴ — پیچ و تاب آن کمر با موی آتش دیده نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۰۸ — دلبر از دل نیست غافل، دل اگر آگاه نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۰۷ — هیچ لب زیر فلک بی ناله جانکاه نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۰۹ — روی هفتاد و دو ملت جز در آن درگاه نیست
- غزل شمارهٔ ۱۳۱۳ — در ریاض آفرینش خاطر آسوده نیست