صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۶۲۹۶ — خار غم از دل عشاق کم آید بیرون
- غزل شمارهٔ ۶۲۹۸ — راز عشق از دل غمناک نیاید بیرون
- غزل شمارهٔ ۶۲۹۷ — عقل سالم ز می ناب نیاید بیرون
- غزل شمارهٔ ۶۲۹۲ — داغ بر دل شدم از انجمن یار برون
- غزل شمارهٔ ۶۲۹۳ — جام می غم ز دل تنگ نیارد بیرون
- غزل شمارهٔ ۶۲۹۴ — ز آستین دست تو گر یک سحر آید بیرون
- غزل شمارهٔ ۶۲۹۵ — اشک خونین نه ز هر آب و گل آید بیرون
- غزل شمارهٔ ۶۲۹۱ — نشود دام رهم جلوه هر تر دامن
- غزل شمارهٔ ۶۳۰۳ — حذر کن از عرق روی لاله رخساران
- غزل شمارهٔ ۶۲۹۹ — غم به اشک از دل غمناک نیاید بیرون
- غزل شمارهٔ ۶۳۰۱ — چون دهد چشم ترم اشک به دامان بیرون
- غزل شمارهٔ ۶۳۰۲ — نیست در روی زمین سیمبری بهتر ازین
- غزل شمارهٔ ۶۳۰۶ — خمار سوخت مرا ساقیا شراب رسان
- غزل شمارهٔ ۶۳۰۰ — شور عشق از دل دیوانه نیاید بیرون
- غزل شمارهٔ ۶۳۰۴ — به شکر این که نه ای، ای صراحی از دوران
- غزل شمارهٔ ۶۳۰۵ — هلال سیل فنایند خانه پردازان
- غزل شمارهٔ ۶۳۱۴ — سخن ز مهر و وفا با تو بی وفا گفتن
- غزل شمارهٔ ۶۳۰۹ — دل دو نیم بود ذوالفقار زنده دلان
- غزل شمارهٔ ۶۳۱۲ — زهی ز صافی چشم تو چشم جان روشن
- غزل شمارهٔ ۶۳۰۸ — مخور ز حرف خنک بر دماغ سوختگان
- غزل شمارهٔ ۶۳۱۱ — نمی شود سخن راست در دهان پنهان
- غزل شمارهٔ ۶۳۰۷ — صدای پا نبود در خرام درویشان
- غزل شمارهٔ ۶۳۱۰ — اگر چه خاک کند کشته از نظر پنهان
- غزل شمارهٔ ۶۳۱۳ — به آه گرم ز خود پاک می توان رفتن