سلیم تهرانی
درگذشته ۱۰۵۷ هجری قمری، تهران
زندگی‌نامهٔ سلیم تهرانی
محمدقلی بیگ طرشتی تهرانی متخلص به سلیم (وفات ۱۰۵۷ قمری) شاعر ایرانی و از شاعران فارسی‌زبان دربار مغولان هند در نیمهٔ اول سدهٔ یازدهم هجری قمری بود. محمدقلی طرشتی تهرانی در سالی نامعلوم در تهران زاده شد. او تحصیلات منظمی در مدرسه نگذارند «ولی چنان‌که از شعرش دریافته می‌شود، گذشته از استعداد فطری از دانش‌های زمان خود بی‌اطلاع نبود». نخستین دورهٔ شاعری او در لاهیجان گذشت، آنجا همراه ملا واصبا (واصب قندهاری) و ملا حسینا (متخلص به صبوحی) ملازم میرزاعبدالله وزیر بود. سلیم در دههٔ ۱۰۲۰ق چندسالی در اصفهان بسر برد سپس به شیراز کوچید، آنجا مدتی در خدمت امام‌قلی‌خان ، والی فارس بود. سپس به روزگار شاه‌جهان پیرامون سال ۱۶۳۲م به هندوستان مهاجرت کرد و نزد او و میر عبدالسلام مشهدی جایگاهی یافت. به سبک هندی سرود و سلیم تخلص گرفته. «در سرودن اقسام شعر و آوردن مضامین بکر و تازه دستی داشته‌است.» در هند، نخست نزد اسلام خان وزیر اعظم خدمت نمود، «در مدح او شعر بسیار گفته، اگرچه شهرتی در اخذ معنی مردم دارد اما معانی غریب و لطیف هم زادهٔ طبع خود دارد». در وصف کشمیر یک مثنوی تمام سرود. سلیم تهرانی در سال ۱۰۵۷ق/۱۶۴۷م در کشمیر درگذشت. شعر او را به «نازکی خیال، خلق مضمون‌های دقیق تازه و سعی در ارسال مثل و تمثیل» وصف کرده‌اند. به دیدگاه ذبیح‌الله صفا، زبانش در شعر ساده و گاه (به‌ویژه در قصیده و مثنوی) تا حدی سست و نزدیک به زبان عامیانه است «و این بیشتر از آنجاست که سلیم تحصیل مدرسه‌ای کافی نداشت و گویا تتبع او هم در دیوان‌های استادان گذشته کم بود و بیشتر به نیروی استعداد شاعری می‌کرد.» آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
آثار سلیم تهرانی
شعرهای سلیم تهرانی
- شمارهٔ ۱۸ - ایضا در مدح خان مذکور — رسید کوکبه ی موکب همایون فال
- شمارهٔ ۱۷ - تعریف قصر خان مذکور و ستایش او — نشود خاک تا به روز شمار
- شمارهٔ ۱۵ - در مدح اسلام خان و توصیف قصر او — شد بهار و زین حصار نیلگون کرد انتخاب
- شمارهٔ ۲۰ - ایضا در مدح خان مزبور — به راه عشق بود نسخه ی پریشانی
- شمارهٔ ۱۹ - ایضا در مدح خان مذکور — رسید موسم نوروز و شد جهان خرم
- شمارهٔ ۱۳ - در مدح اسلام خان — دگر وقت آن شد که از دلربایی
- شمارهٔ ۱۴ - در مدح اسلام خان — بهار آمد و شد نغمه ساز مرغ چمن
- شمارهٔ ۱۶ - ایضا در مدح خان مشارالیه — نماز شام که خورشید ازین سرای سرور
- شمارهٔ ۲۲ - ایضا در مدح یوسف خان — تا به کی باشم از پریشانی
- شمارهٔ ۲۱ - در ستایش یوسف خان — ازان چو لاله نجنبم ز جا درین گلشن
- شمارهٔ ۲۳ - در مدح شاه صفی — ما درین کهنه دیر دیر اساس
- شمارهٔ ۴ - هجو کاسهٔ چینی — یکی پیالهٔ چینی برای خوردن آب
- شمارهٔ ۲ - خطاب به بزرگی سروده — ای به دست تو قلم گشته کلید در فیض
- شمارهٔ ۳ - در تقاضا — ای شکنج آستینت موج دریابار جود
- شمارهٔ ۵ - در مذمت پوستین خود و حسن طلب برای پوستینی دیگر — صاحبا! سرورا! خداوندا!
- شمارهٔ ۱ - در تهنیت وزارت یافتن اسلام خان — ای سواد هند از کلکت نگارستان چین
- شمارهٔ ۷ - در مدح — ای آفتاب مشرق دین کز فروغ صدق
- شمارهٔ ۸ - راه گم کردن در نجف معلی — یک شبی هنگام برگردیدن از طوف نجف
- شمارهٔ ۶ - تعریف دختر برهمن — برهمن دختری دیدم به دیری
- شمارهٔ ۹ - اظهار افلاس خود و طلب تدارک — ای سروری که بر در دولتسرای تو
- شمارهٔ ۱۲ - تاریخ و توصیف بنای اسلام خان — ای خجسته بنا، ز رونق تو
- شمارهٔ ۱۳ - ستایش و تاریخ بنای اسلام خان — بهار گل دولت اسلام خان
- شمارهٔ ۱۰ - تعریف خانه ی اسلام خان و تاریخ بنای آن — در زمان خلافت شه دین
- شمارهٔ ۱۱ - در توصیف خانه ی اسلام خان — این نگارین خانه را دیوار و در آیینه است