محیط قمی
زاده ۱۲۵۰ – درگذشته ۱۳۱۷ هجری قمری، قم
زندگی‌نامهٔ محیط قمی
میرزا محمد تقی قمی، متخلص به «محیط» و ملقب به شمس الشعراء، از شاعران با ذوق و خوش قریحه ی دوران قاجار است. پدر محیط اهل فضل و علم بوده و در خدمت به شرح نبوی صلی الله علیه و آله و سلم و نشر علم و ارشاد خاص و عام جهد بسیار کرد، در طریق قدس و تقوی قدم می نهاده و از صاحبان نفس و دعا بوده است. مرحوم دوست علی خان (معیرالمماک) از وزرای ادب پرور و با تدبیر زمان که با اهل فضل حشر و نشر داشته، به طریقی خانواده محیط را به طهران منتقل و پدر محیط را به معلمی فرزندش امیر دوست محمد خان معیرالممالک گماشت. میرزا محمد تقی (محیط) اوایل عمر خود را در قم به سر برده و در آنجا مشغول فراگرفتن علوم مورد علاقه اش بوده است. محیط قمی باقیمانده ی عمر خود را در طهران سکونت گزیده و با ادبا و شعرای هم عصر خود محشور و مأنوس بوده، در اکثر مجالس ادبی شرکت جسته و سرآمد اقران بود. چنان که پیدا است، از دستگاه معیرالممالک متنعّم بوده و در چند جای دیوان خود، مدح و قصیده به مناسبت هایی در ستایش ولی نعمت خود دارد. محیط قمی، یکی از شاعران پرقدرت عصر قاجاریه است که از ذوقی سرشار و هوشی وافر برخوردار بوده و در زمینه ی بذله گویی و طنز نیز ید طولانی داشته است. مسلک و مشرب درویشی و عرفان را دارا بوده و اکثر اشعار او، مختوم و موّشح به نام مبارک مولای درویشان امیرمؤمنان علی علیه السلام است که الحق خوب از عهده آن بر آمده است. دیوان محیط قمی قبلاً دو چاپ سنگی شده که هر دو آنها مغلوط و ناخوانا است. متأسفانه در این اواخر همان ها نیز به کلی نایاب بود و خطوط دیوان (نستعلیق) سبک قدیم و سطور آن بسیار فشرده و در هم چاپ شده بود. محیط قمی در حدود سال ۱۲۵۰ هجری در یکی از روستاهای شهرستان قم به دنیا آمد، در سال ۱۳۱۷ هجری به سرای باقی شتافت و در «شیخان» قم به خاک سپرده شد. آثار محیط قمی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
آثار محیط قمی
شعرهای محیط قمی
- شمارهٔ ۹۹ - در وصف قوش شکاری گوید — گه نخجیر زوبین چنگ قوشم
- شمارهٔ ۱۰۳ - در مدح حضرت اشرف ظلّ السلطان دامت شوکته — ساقی به یاد لعل تو چون ساغر آورد
- شمارهٔ ۱۰۱ - ایضاً در تاریخ آئینه کاری حرم مطهر حضرت امام زاده حمزه علیه السلام — ایزد بخشنده در پناه شهنشاه
- شمارهٔ ۱۰۰ - در تاریخ آئینه کاری حرم محترم حضرت امام زاده حمزه علیه السلام — چو روزگار شهنشاه کامکار آمد
- شمارهٔ ۹۸ - در مدح سلطان مغفور ناصرالدین شاه — نوبهار آمد و باد سحری غالیه‌بوست
- شمارهٔ ۱۰۲ - در تهنیت ولادت امیر دوست محمد خان گوید — رسید مژده که سرسبز گشت نخل امید
- شمارهٔ ۱۰۴ - در ستایش سلطان مظفرالدّین شاه قاجار — به گه کودکی مرا استاد
- شمارهٔ ۹۷ - در تهنیت جلوس مظفرالدین شاه و نیایش صدراعظم — به شاه باد مبارک، قبای سلطانی
- شمارهٔ ۱۰۷ - در مدح شاه فقید سعید ناصرالدین شاه می فرماید — نو بهار آمد و آراست چمن را چو عروس
- شمارهٔ ۱۰۵ - در ثنای سلطان سعید مغفور ناصرالدین شاه — حبّذا شهباز شاهنشاه چون پروا کند
- شمارهٔ ۱۱۰ - ) — شد زدار محن به دار نعیم
- شمارهٔ ۱۰۹ - در تیر زدن شاه مبرور بر پلنگ — شد زمین سیم گون از تیر خسرو لعل رنگ
- شمارهٔ ۱۱۱ - خطاب به حضرت والا شاهزاده شمس الشعرا گوید — ایا شمس گردون فضل و بلاغت
- شمارهٔ ۱۰۶ - در اعطای تشریف شاهنشاهی به جناب دوست محمد خان معیّر الممالک — شکر خدا که از اثر بخت کامکار
- شمارهٔ ۱۰۸ - در مدح سلطان سعید شهید ناصرالدین شاه — فرخنده باد نوروز بر شهریار آفاق
- شمارهٔ ۱۱۲ - در رثاء و تاریخ رحلت سلطان سعید ناصرالدّین شاه — سزد بگرید گردون اگر به حال زمین
- شمارهٔ ۱۱۷ - در مدح مظفر الدّین شاه و صدر اعظم — به آب و رنگ، دو گل راست اعتبار یکی
- شمارهٔ ۱۱۸ - مختوم به مدح قنبر علی مرتضی علیه السلام — بشنو پند من ای خواجه بسی سود بری
- شمارهٔ ۱۱۹ - موشّح به اسم مبارک حضرت علی مرتضی علیه السلام — چون شمع گر به بزم وفا ترک سرکنی
- شمارهٔ ۱۲۰ - و له ایضاً علیه الرحمه — چشم آن دارم کز آن آتش که بر تن می‌زنی
- شمارهٔ ۱۱۴ - در مدح امیر دوست محمد خان معیّر الممالک دام مَجده — خجسته طلعت والای ناصرالدین شاه
- شمارهٔ ۱۱۳ - در ولادت میرزا کاظم فرزند سعادتمند میرزا حسن — فروغ بزم جهان نمود وجه حسن
- شمارهٔ ۱۱۶ - در مدح آقا سید صادق طباطبایی — فرخنده باد نوروز بر قبلهٔ خلایق
- شمارهٔ ۱۱۵ - در تهنیت قرن شهید مبرور ناصرالدّین شاه طاب ثراه — به ماند بر سریر کامرانی