محیط قمی
زاده ۱۲۵۰ – درگذشته ۱۳۱۷ هجری قمری، قم
زندگی‌نامهٔ محیط قمی
میرزا محمد تقی قمی، متخلص به «محیط» و ملقب به شمس الشعراء، از شاعران با ذوق و خوش قریحه ی دوران قاجار است. پدر محیط اهل فضل و علم بوده و در خدمت به شرح نبوی صلی الله علیه و آله و سلم و نشر علم و ارشاد خاص و عام جهد بسیار کرد، در طریق قدس و تقوی قدم می نهاده و از صاحبان نفس و دعا بوده است. مرحوم دوست علی خان (معیرالمماک) از وزرای ادب پرور و با تدبیر زمان که با اهل فضل حشر و نشر داشته، به طریقی خانواده محیط را به طهران منتقل و پدر محیط را به معلمی فرزندش امیر دوست محمد خان معیرالممالک گماشت. میرزا محمد تقی (محیط) اوایل عمر خود را در قم به سر برده و در آنجا مشغول فراگرفتن علوم مورد علاقه اش بوده است. محیط قمی باقیمانده ی عمر خود را در طهران سکونت گزیده و با ادبا و شعرای هم عصر خود محشور و مأنوس بوده، در اکثر مجالس ادبی شرکت جسته و سرآمد اقران بود. چنان که پیدا است، از دستگاه معیرالممالک متنعّم بوده و در چند جای دیوان خود، مدح و قصیده به مناسبت هایی در ستایش ولی نعمت خود دارد. محیط قمی، یکی از شاعران پرقدرت عصر قاجاریه است که از ذوقی سرشار و هوشی وافر برخوردار بوده و در زمینه ی بذله گویی و طنز نیز ید طولانی داشته است. مسلک و مشرب درویشی و عرفان را دارا بوده و اکثر اشعار او، مختوم و موّشح به نام مبارک مولای درویشان امیرمؤمنان علی علیه السلام است که الحق خوب از عهده آن بر آمده است. دیوان محیط قمی قبلاً دو چاپ سنگی شده که هر دو آنها مغلوط و ناخوانا است. متأسفانه در این اواخر همان ها نیز به کلی نایاب بود و خطوط دیوان (نستعلیق) سبک قدیم و سطور آن بسیار فشرده و در هم چاپ شده بود. محیط قمی در حدود سال ۱۲۵۰ هجری در یکی از روستاهای شهرستان قم به دنیا آمد، در سال ۱۳۱۷ هجری به سرای باقی شتافت و در «شیخان» قم به خاک سپرده شد. آثار محیط قمی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
آثار محیط قمی
شعرهای محیط قمی
- شمارهٔ ۱۲۵ - منه علیه الرحمة و الغفران — دام ره خلقی شده، بندی که تو داری
- شمارهٔ ۱۲۷ - و له ایضاً علیه الرحمة — صدف دیده شد از اشک روان دریایی
- شمارهٔ ۱۲۱ - مزیّن به منقبت حضرت ولایت پناه — بگذار خواجه زسر، خواب خوش سحری
- شمارهٔ ۱۲۸ - مختوم به مدح و منقبت حضرت شاه مردان علیه السلام — عشق بخشنده مرا حشمت و جاه عجبی
- شمارهٔ ۱۲۶ - و له ایضاً فی التّشبیب و التّحبیب — جم رفت و نماند از وی، بر جای به جز جامی
- شمارهٔ ۱۲۲ - موشّح و مختوم به مدح ساقی کوثر امیرمؤمنان علی علیه السلام — حبذا شیوهٔ رندی و خوشا بی‌باکی
- شمارهٔ ۱۲۳ - در منقبت شاه ولایت حضرت علی بن ابیطالب علیه السلام — خوشا دمی که لبم را به لب چو جام نهی
- شمارهٔ ۱۲۴ - و له ایضاً علیه الرحمة و الغفران — در سفر گویند فردا می‌روی
- شمارهٔ ۱۳۵ - در تاریخ وفات محیط سروده شده — رفت از جهان به ماه صفر صد هزار حیف
- شمارهٔ ۱۳۳ - قطعه — ای وفا ای که در وفاداری
- شمارهٔ ۱۳۲ - در قطعه در تقاضای مرمّت عمارت خود فرماید — ای خواجه که کار توام مدح و ثنا بود
- شمارهٔ ۱۳۴ - در مدح جنّت مکان علی قلی میرزا طاب ثراه — وقت است زچهره پرده برداری
- شمارهٔ ۱۳۰ - در تاریخ فوت ضیاء السلطنه فرماید — یگانه گوهر دریای عصمت
- شمارهٔ ۱۳۱ - در تاریخ وفات نجف قلی خان فرماید — ای آن که بر مزار غریبان کنی گذار
- شمارهٔ ۱۲۹ - ترجیع بند در مدح ابوالائمه شاه ولایت علیه السلام — ای دل شده عاشقان بشارت
- شمارهٔ ۱ — ای سید والا گهر نیک نسب
- شمارهٔ ۳ — دستور چو با عقل و کفایت باشد
- شمارهٔ ۲ — سرمایهٔ مردی و فتوت باشد
- شمارهٔ ۴ — ایران همه دلکش و منظم باشد