محیط قمی
زاده ۱۲۵۰ – درگذشته ۱۳۱۷ هجری قمری، قم
زندگی‌نامهٔ محیط قمی
میرزا محمد تقی قمی، متخلص به «محیط» و ملقب به شمس الشعراء، از شاعران با ذوق و خوش قریحه ی دوران قاجار است. پدر محیط اهل فضل و علم بوده و در خدمت به شرح نبوی صلی الله علیه و آله و سلم و نشر علم و ارشاد خاص و عام جهد بسیار کرد، در طریق قدس و تقوی قدم می نهاده و از صاحبان نفس و دعا بوده است. مرحوم دوست علی خان (معیرالمماک) از وزرای ادب پرور و با تدبیر زمان که با اهل فضل حشر و نشر داشته، به طریقی خانواده محیط را به طهران منتقل و پدر محیط را به معلمی فرزندش امیر دوست محمد خان معیرالممالک گماشت. میرزا محمد تقی (محیط) اوایل عمر خود را در قم به سر برده و در آنجا مشغول فراگرفتن علوم مورد علاقه اش بوده است. محیط قمی باقیمانده ی عمر خود را در طهران سکونت گزیده و با ادبا و شعرای هم عصر خود محشور و مأنوس بوده، در اکثر مجالس ادبی شرکت جسته و سرآمد اقران بود. چنان که پیدا است، از دستگاه معیرالممالک متنعّم بوده و در چند جای دیوان خود، مدح و قصیده به مناسبت هایی در ستایش ولی نعمت خود دارد. محیط قمی، یکی از شاعران پرقدرت عصر قاجاریه است که از ذوقی سرشار و هوشی وافر برخوردار بوده و در زمینه ی بذله گویی و طنز نیز ید طولانی داشته است. مسلک و مشرب درویشی و عرفان را دارا بوده و اکثر اشعار او، مختوم و موّشح به نام مبارک مولای درویشان امیرمؤمنان علی علیه السلام است که الحق خوب از عهده آن بر آمده است. دیوان محیط قمی قبلاً دو چاپ سنگی شده که هر دو آنها مغلوط و ناخوانا است. متأسفانه در این اواخر همان ها نیز به کلی نایاب بود و خطوط دیوان (نستعلیق) سبک قدیم و سطور آن بسیار فشرده و در هم چاپ شده بود. محیط قمی در حدود سال ۱۲۵۰ هجری در یکی از روستاهای شهرستان قم به دنیا آمد، در سال ۱۳۱۷ هجری به سرای باقی شتافت و در «شیخان» قم به خاک سپرده شد. آثار محیط قمی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
آثار محیط قمی
شعرهای محیط قمی
- شمارهٔ ۷۶ - در مدح حضرت اسدالله الغالب علی بن ابیطالب علیه السلام — رنج‌ها برده فراوان، هنر آموخته‌ام
- شمارهٔ ۷۳ - ایضاً در منقبت شاه ولایت مآب حضرت ابو تراب علیه السلام — چون ماه رخت به خواب بینم
- شمارهٔ ۸۰ - و له ایضاً علیه الرَّحمَةِ و الغُفران — خاطر از زلف تو امروز، پریشان کردم
- شمارهٔ ۷۵ - مزیّن به اسم مبارک نبی و وصیّ صلی الله علیه و آله و سلم — روزگار پیش از این، خوش روزگاری داشتیم
- شمارهٔ ۷۷ - موشّح و مختوم به نام نامی حضرت صاحب الزمان علیه السلام — گدای میکده ام خشت زیر سر دارم
- شمارهٔ ۷۹ - در مدح شاه اولیا علیه صلوات الله فرماید — ما پاک دلان بی ریاییم
- شمارهٔ ۷۸ - در ستایش و مدح مولای پرهیزکاران علی بن ابیطالب علیه السلام — مایهٔ ایمان و کفر، عشق تو شد ای صنم
- شمارهٔ ۷۴ - در مدح امیرالمؤمنین و امام المتقین علیه السلام — حالی دارم پریش و وضعی درهم
- شمارهٔ ۸۱ - ایضاً غزل: منه تَغَمَّده الله تعالی بِغُفرانه — من شیفته و مست و خراب از غم یارم
- شمارهٔ ۸۳ - ایضاً منه تَغمّدهُ الله تعالی برحمته — ای یاد تو مونس دل من
- شمارهٔ ۸۴ - در تهنیت ولادت سیّد کائنات حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم — به یمن مولد ختم رسل، رسول امین
- شمارهٔ ۸۵ - موشّح و مختوم به مدح شاه اولیاء علیه السلام — بَرِ رُخ تو حرام است روی گُل دیدن
- شمارهٔ ۸۶ - ایضاً فی مدح اسدالله الغالب علی بن ابیطالب علیه السلام — خوش است در دم رفتن، رخ تو را دیدن
- شمارهٔ ۸۷ - در منقبت حضرت ولی عصر امام زمان علیه السلام — صباح الخیر زد بلبل به گلشن
- شمارهٔ ۸۸ - ایضاً منه تَغَمَدَّهُ الله تعالی بِغُفرانه — قیرگون زشام خط، صبح روی یارم بین
- شمارهٔ ۸۲ - ایضاً منه علیه الرَّحمَةِ و الغُفران — ای دل ز غنم کم گو، از فقر و فنا دم زن
- شمارهٔ ۹۱ - در نیایش امام دوازدهم حضرت صاحبّ الزّمان علیه السلام — یاری که بهر او بود، بسیار چشم در ره
- شمارهٔ ۹۳ - و له ایضاً الرَّحممَه — المنة الله که گرفتار کمندی
- شمارهٔ ۹۴ - در مدح وزیر عدلیه غلامحسین خان غفاری — آگهی دیگر چه‌ها ای غارت جان کرده‌ای
- شمارهٔ ۹۲ - موشّح به نام نامی حضرت اسدالله الغالب علی بن ابیطالب علیه السلام — یار چون تیغ کشد، گو سپر اندازی به
- شمارهٔ ۹۶ - و له علیه الرَّحمَةُ وَ الغُفران — برهاند قید عشقم، ز بلای پارسایی
- شمارهٔ ۸۹ - مختوم و موشّح به مدح کننده ی در خیبر ارواح العالمین له الفدا — بوی جان آید زتار موی تو
- شمارهٔ ۹۵ - مزیّن به منقبت عین الله الخالق حضرت علی بن ابیطالب علیه السلام — ای آفتاب از مه روی تو آیتی
- شمارهٔ ۹۰ - در ولایت با سعادت حضرت سیّد الشهداء علیه السلام — سومین روز شعبان شده طالع آن ماه