سعدی شیرازی
زندگی‌نامهٔ سعدی
مشرف‌الدین مصلح بن عبدالله شیرازی شاعر و نویسندهٔ بزرگ قرن هفتم هجری قمری است. اهل ادب به وی لقب «استادِ سخن»، «پادشاهِ سخن»، «شیخِ اجلّ» و حتی به‌طور مطلق، «استاد» داده‌اند. تخلص او «سعدی» است که از نام اتابک مظفرالدین سعد پسر ابوبکر پسر سعد پسر زنگی گرفته شده است. او احتمالاً بین سال‌های ۶۰۰ تا ۶۱۵ هجری قمری زاده شده است. در جوانی به مدرسهٔ نظامیهٔ بغداد رفت و به تحصیل ادب و تفسیر و فقه و کلام و حکمت پرداخت. سپس به شام و مراکش و حبشه و حجاز سفر کرد و پس از بازگشت به شیراز، به تألیف شاهکارهای خود دست یازید. سعدی در سال ۶۵۵ ه.ق سعدی‌نامه یا بوستان را به نظم درآورد و در سال بعد (۶۵۶ ه.ق) گلستان را تألیف کرد. علاوه بر اینها قصاید، غزلیات، قطعات، ترجیع‌بند، رباعیات و مقالات و قصاید عربی نیز دارد که همه را در کلیات وی جمع کرده‌اند. سعدی نخستین شاعر ایرانی است که آثارش به یکی از زبان‌های اروپایی ترجمه شده است. او بین سال‌های ۶۹۰ تا ۶۹۴ هجری قمری در شیراز درگذشت و در همانجا، که اکنون به سعدیه معروف است، به خاک سپرده شد.
آثار سعدی
شعرهای سعدی
- حکایت شمارهٔ ۳۴ — مطابقِ این سخن، پادشاهی را مُهِمّی پیش آمد. گفت: اگر این حالت به مرادِ من بر آید، چندین دِرَم دهم زاهدان را.
- حکایت شمارهٔ ۳۶ — درویشی به مَقامی در آمد که صاحبِ آن بُقعه کریم‌النَّفس بود؛ طایفهٔ اهل فضل و بَلاغت در صحبتِ او هر یکی بَذله و لطیفه همی‌گفتند.
- حکایت شمارهٔ ۳۵ — یکی را از علمایِ راسخ پرسیدند: چه گویی در نانِ وقف؟
- حکایت شمارهٔ ۴۱ — این حکایت شنو که در بغداد
- حکایت شمارهٔ ۳۹ — یکی بر سرِ راهی مستْ خفته بود و زمامِ اختیار از دست رفته.
- حکایت شمارهٔ ۳۷ — مریدی گفت پیر را: چه کنم کز خَلایق به رنج اندرم، از بس که به زیارتِ من همی‌آیند و اوقاتِ مرا از تردّدِ ایشان تشویش می‌باشد؟
- حکایت شمارهٔ ۴۰ — طایفهٔ رندان به خلافِ درویشی به در آمدند و سخنان ناسزا گفتند و بزدند و برنجانیدند.
- حکایت شمارهٔ ۴۴ — پیرمردی لطیف در بغداد
- حکایت شمارهٔ ۳۳ — یکی از مُتَعَبِّدان در بیشه زندگانی کردی و برگِ درختان خوردی.
- حکایت شمارهٔ ۴۳ — بزرگی را پرسیدم از سیرت اخوان صفا. گفت: کمینه آن که مراد خاطر یاران بر مصالح خویش مقدّم دارد و حکما گفته‌اند: برادر که در بند خویش است نه برادر و نه خویش است.
- حکایتِ شمارهٔ ۴۲ — یکی از صاحبدلان، زورآزمایی را دید به هم برآمده و کف بر دماغ انداخته.
- حکایت شمارهٔ ۳۸ — فقیهی پدر را گفت: هیچ از این سخنانِ رنگینِ دلاویزِ متکلّمان در من اثر نمی‌کند، به حکمِ آن که نمی‌بینم مر ایشان را فعلی موافقِ گفتار.
- حکایت شمارهٔ ۴۵ — آورده‌اند که فقیهی دختری داشت به غایت زشت به جایِ زنان رسیده، و با وجود جِهاز و نعمت کسی در مُناکِحت او رغبت نمی‌نمود.
- حکایت شمارهٔ ۴۷ — دیدم گلِ تازه چند دسته
- حکایت شمارهٔ ۴۶ — پادشاهی به دیدهٔ اِستِحقار در طایفهٔ درویشان نظر کرد.
- حکایت شمارهٔ ۴۸ — حکیمی را پرسیدند: از سخاوت و شجاعت کدام بهتر است؟
- حکایت شمارهٔ ۵ — تنی چند از روندگان متّفقِ سیاحت بودند و شریکِ رنج و راحت. خواستم تا مُرافقت کنم، موافقت نکردند. گفتم: این از کرمِ اخلاق بزرگان بَدیع است روی از مصاحبتِ مسکینان تافتن و فایده و برکت دریغ داشتن، که من در نفْسِ خویش این قدرت و سرعت می‌شناسم که در خدمتِ
- حکایت شمارهٔ ۱ — خواهندهٔ مَغْرِبی در صفِ بزّازانِ حَلَب می‌گفت: ای خداوندانِ نعمت، اگر شما را انصاف بودی و ما را قناعت، رسمِ سؤال از جهان برخاستی.
- حکایت شمارهٔ ۳ — درویشی را شنیدم که در آتشِ فاقه می‌سوخت و رُقعه بر خِرقه همی‌دوخت و تسکینِ خاطرِ مسکین را همی‌گفت:
- حکایت شمارهٔ ۵ — در سیرتِ اردشیرِ بابکان آمده است که حکیمِ عرب را پرسید که: روزی چه مایه طعام باید خوردن؟
- حکایت شمارهٔ ۶ — دو درویشِ خراسانی مُلازمِ صحبتِ یکدیگر سفر کردندی. یکی ضعیف بود که هر به دو شب افطار کردی و دیگر قوی که روزی سه بار خوردی.
- حکایت شمارهٔ ۴ — یکی از ملوکِ عَجَم طبیبی حاذق به خدمتِ مصطفی، صلّی الله‌ُ عَلَیْه‌ِ و سَلَّمَ، فرستاد.
- حکایت شمارهٔ ۸ — بقّالی را دِرَمی چند بر صوفیان گرد آمده بود در واسط.
- حکایت شمارهٔ ۲ — دو امیرزاده در مصر بودند، یکی علم آموخت و دیگری مال اندوخت. عاقبة‌الاَمر آن یکی عَلّامهٔ عصر گشت و این یکی عزیزِ مصر شد.