صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۴۶۵۴ — بیا ای محتسب از وادی دردی کشان بگذر
- غزل شمارهٔ ۴۶۵۵ — فریب دل مخور از دیده شیرانه اخگر
- غزل شمارهٔ ۴۶۵۲ — نمی دانند اهل غفلت انجام شراب آخر
- غزل شمارهٔ ۴۶۵۸ — نخواهد دردمند عشق او میخانه دیگر
- غزل شمارهٔ ۴۶۵۱ — سخن کز عشق شادابی ندارددردهان بهتر
- غزل شمارهٔ ۴۶۵۶ — ندارد خاطر آگاه جز غفلت غم دیگر
- غزل شمارهٔ ۴۶۵۷ — جز آن لبهای میگون دل راچاره دیگر
- غزل شمارهٔ ۴۶۵۳ — ترا درخواب غفلت رفت عمر خوش عنان آخر
- غزل شمارهٔ ۴۶۶۲ — بر دل تازه خیالان مخور از زخم زبان
- غزل شمارهٔ ۴۶۶۳ — نیست بیرون ز تو مقصود، تکاپو بگذار
- غزل شمارهٔ ۴۶۵۹ — نیست بی خار درین بادیه یک آبله وار
- غزل شمارهٔ ۴۶۶۰ — باد دستانه مکن خرج نفس رازنهار
- غزل شمارهٔ ۴۶۶۱ — گربه ما همسفری سلسله از پا بردار
- غزل شمارهٔ ۴۶۶۵ — نفس هرزه مرس رابه کشیدن مگذار
- غزل شمارهٔ ۴۶۶۴ — کار دنیا کن و اندیشه عقبی مگذار
- غزل شمارهٔ ۴۶۶۶ — ناله‌ای از ته دل کرد سپند آخر کار
- غزل شمارهٔ ۴۶۶۷ — چین پیشانی ما شد مه عید آخر کار
- غزل شمارهٔ ۴۶۷۰ — سینه ای چاک نکردیم درین فصل بهار
- غزل شمارهٔ ۴۶۶۸ — ای رخت شسته تر از دامن مهتاب بهار
- غزل شمارهٔ ۴۶۶۹ — دوسه روزی است صفای رخ گلپوش بهار
- غزل شمارهٔ ۴۶۷۲ — جام در دور به اندازه مخمور بیار
- غزل شمارهٔ ۴۶۷۴ — برفروز از می و زنگ از دل آگاه ببر
- غزل شمارهٔ ۴۶۷۳ — این نه هاله است نمایان شده از دور قمر
- غزل شمارهٔ ۴۶۷۱ — ای صبا برگی از آن گلشن بی خار بیار