صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۴۶۷۹ — چند روزی چو قلم سربه ته انداخته گیر
- غزل شمارهٔ ۴۶۸۱ — به زندگی دل آزاده را ز تن بردار
- غزل شمارهٔ ۴۶۷۵ — ای دهان تو و گفتار ز هم شیرین تر
- غزل شمارهٔ ۴۶۷۷ — چشم آرام مدارید ز سر منزل عمر
- غزل شمارهٔ ۴۶۷۶ — الفت خلق عذاب دل فرزانه شمر
- غزل شمارهٔ ۴۶۸۰ — گشاده رویی من برد دست خصم از کار
- غزل شمارهٔ ۴۶۷۸ — تیغ الماس بر اطراف کمر دارد مهر
- غزل شمارهٔ ۴۶۸۲ — چو غنچه نکهت خود از صبا دریغ مدار
- غزل شمارهٔ ۴۶۸۵ — نخست کعبه و بتخانه رابجا بگذار
- غزل شمارهٔ ۴۶۸۳ — ز طوطیان شکر ناب را دریغ مدار
- غزل شمارهٔ ۴۶۸۷ — دل رمیده به امید این جهان مگذار
- غزل شمارهٔ ۴۶۸۸ — بیاکه عقده زکارجهان گشاد بهار
- غزل شمارهٔ ۴۶۸۴ — چو شمع، جان ز نسیم سحر دریغ مدار
- غزل شمارهٔ ۴۶۸۶ — ز آب تیغ اثر در گلوی ما بگذار
- غزل شمارهٔ ۴۶۸۹ — سخن دریغ مداراز سخن کشان زنهار
- غزل شمارهٔ ۴۶۹۰ — مبند دل به تماشای این جهان زنهار
- غزل شمارهٔ ۴۶۹۵ — بهار دربغل غنچه ریخت پنهان زر
- غزل شمارهٔ ۴۶۹۸ — ربوده است مراذوق جستجوی دگر
- غزل شمارهٔ ۴۶۹۱ — ز حال تشنه لبان خنجر ترا چه خبر؟
- غزل شمارهٔ ۴۶۹۲ — ترا لبی است ز چشم ستاره خندانتر
- غزل شمارهٔ ۴۶۹۷ — ربوده خواب مرا حسن بی مثال دگر
- غزل شمارهٔ ۴۶۹۴ — صفای یار به دیدن نمی شود آخر
- غزل شمارهٔ ۴۶۹۳ — اگر چه چهره بود بی نقاب روشنتر
- غزل شمارهٔ ۴۶۹۶ — ترا به هرگذری هست بیقراردگر