صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۴۷۲۷ — ای چشمت از غزال ختن خوش نگاه تر
- غزل شمارهٔ ۴۷۲۵ — از سعی، کار عشق شود خام بیشتر
- غزل شمارهٔ ۴۷۲۸ — ای زلف و خط و خال تو از هم کشنده تر
- غزل شمارهٔ ۴۷۲۴ — نادان ز حرص درتب و تاب است بیشتر
- غزل شمارهٔ ۴۷۲۹ — ای زلف سرکش تو ز بالا کشیده‌تر
- غزل شمارهٔ ۴۷۲۳ — ویرانه های کهنه بود جای مور و مار
- غزل شمارهٔ ۴۷۲۶ — در سینه های تنگ بود آه بیشتر
- غزل شمارهٔ ۴۷۳۰ — شد ناله ام به دور خطش عاشقانه تر
- غزل شمارهٔ ۴۷۳۳ — ای هر دل از خیال تو میخانه دگر
- غزل شمارهٔ ۴۷۳۴ — از زیر چشم در رخ مستور می نگر
- غزل شمارهٔ ۴۷۳۵ — برق سبک عنان نرسد در شتاب عمر
- غزل شمارهٔ ۴۷۳۷ — صبح است ساقیا می چون آفتاب گیر
- غزل شمارهٔ ۴۷۳۱ — معشوق در برابر و مهتاب درنظر
- غزل شمارهٔ ۴۷۳۶ — از ره مرو به جلوه ناپایدار عمر
- غزل شمارهٔ ۴۷۳۲ — ای هرنظر خیال ترا منزل دگر
- غزل شمارهٔ ۴۷۳۸ — منصوروار پختگی از چوب دار گیر
- غزل شمارهٔ ۴۷۴۰ — فصل شباب رفت ره خانه پیش گیر
- غزل شمارهٔ ۴۷۴۳ — از هیچ آفریده به دل گرد کین مگیر
- غزل شمارهٔ ۴۷۴۲ — جز گوشهٔ قناعت ازین خاکدان مگیر
- غزل شمارهٔ ۴۷۴۶ — ای بیجگر از تلخی عالم گله بگذار
- غزل شمارهٔ ۴۷۴۵ — از صحبت خامان، دل آگاه نگه دار
- غزل شمارهٔ ۴۷۳۹ — سرمایه جنون ز نسیم بهار گیر
- غزل شمارهٔ ۴۷۴۱ — نخل خزان رسیده ما را فشانده گیر
- غزل شمارهٔ ۴۷۴۴ — هرچند جهانسوز بود جلوه دلدار