صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۵۵۲۴ — ز خوی نازک آن سیمبر چندان حذر دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۲۵ — دل پر رخنه ای چون سبحه از صدر رهگذر دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۲۶ — پریشان خاطری آماده از صد رهگذر دارد
- غزل شمارهٔ ۵۵۲۸ — به صورت گرچه بر رخسار مه رویان نظر دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۲۳ — به ظاهر گرچه مهری بر لب خاموش خود دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۳۰ — برو ساقی که من در جام صهبای دگر دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۲۹ — حریفی کو که راه خانه خمار بردارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۲۷ — به دل زخم نمایانی چو پرگار از دو سر دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۳۱ — امید چرب نرمی از خسیسان جهان دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۳۴ — من از گلبانگ رنگین روی گلهای چمن دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۳۷ — چه سازد گرد کلفت با دل شادی که من دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۳۸ — به قلب عشق می‌تازد دل زاری که من دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۳۲ — شبستان جهان را روش از صدق بیان دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۳۶ — شد افزون از شهادت شوق بیتابی که من دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۳۵ — نمی دانم چه نسبت با نسیم پیرهن دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۳۳ — هزاران معنی پیچیده در زلف سخن دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۴۱ — زند پهلو به گردون کوه عصیانی که من دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۴۲ — دم گرمی طمع از ناله های آتشین دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۴۴ — غبار خط یارم توتیا در آستین دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۴۰ — نمی آید برون از پرده آوازی که من دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۴۶ — اگر چه دورم از درگاه راه یاربی دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۴۳ — اگر چه چون دعا از دست خود یک کف زمین دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۳۹ — ز دامن نگذرد پای زمین گیری که من دارم
- غزل شمارهٔ ۵۵۴۵ — به دست بسته دستی در سخاوت چون سبو دارم