صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۱۰۲۸ — پیش آن لب بر جگر دندان فشردن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۳۰ — خانه تن را به جان آباد کردن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۲۹ — جمع دل در عالم اسباب کردن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۳۴ — عندلیب مست را خاموش کردن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۳۳ — هرزه گو را خامش از تقریر کردن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۳۲ — داستان شوق را تحریر کردن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۲۷ — از تن خاکی به جد و جهد رستن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۳۱ — وقت خط پهلو تهی از یار کردن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۳۵ — با لب خاموش حفظ آه کردن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۳۷ — خط به گرد عارض دلدار دیدن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۳۹ — خط به گرد آن لب چون نوش دیدن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۳۸ — عشق را در پرده ناموس دیدن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۴۰ — باده بی لعل لب دلبر کشیدن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۴۲ — توبه از می در بهار نوجوانی مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۳۶ — دیدن روی تو ظلم است و ندیدن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۴۱ — از خسیسان منت احسان کشیدن مشکل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۵۰ — در فشار دل، سر دست نگارین ظالم است
- غزل شمارهٔ ۱۰۴۴ — سینه ام از داغ رنگارنگ صحرای گل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۴۳ — هر چه امروزست بار خاطرت فردا گل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۴۵ — حسن عالمسوز ماه من دو بالای گل است
- غزل شمارهٔ ۱۰۴۸ — نیست مردم هر که را نقش و نگار مردم است
- غزل شمارهٔ ۱۰۴۹ — در حریم سینه عشاق، غم نامحرم است
- غزل شمارهٔ ۱۰۴۶ — زهر در ساغر مرا از سیر ماه و انجم است
- غزل شمارهٔ ۱۰۴۷ — ریشه ما در زمین خاکساری محکم است