صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۲۸۵۷ — زدست تنگ بر بی برگ دنیا تنگ می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۵۲ — شود چون بیش نعمت، مایه تشویش می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۵۴ — به قتل هر که مایل آن دل بیباک می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۵۵ — کجا دیوانه را دل از ملامت تنگ می‌گردد؟
- غزل شمارهٔ ۲۸۵۳ — زخاموشی دل آگاه روشن بیش می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۵۸ — از ان در خلوت معشوق بر من حال می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۵۱ — خوش آن رهرو که دایم چون فلک بر خویش می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۵۶ — مرا از حرف‌های قالبی دل تنگ می‌گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۶۶ — مگر قسمت مرا زان تیغ زخمی تازه می‌گردد؟
- غزل شمارهٔ ۲۸۶۰ — دل صد پاره زان گرد می گلفام می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۶۱ — نشان یوسف گم گشته پیدا از تو می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۶۲ — دل یاقوت را خون می کند لعل سخنگویت
- غزل شمارهٔ ۲۸۵۹ — دل از گفتار ناسنجیده بی آرام می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۶۴ — به احسان خانه از سیل حوادث رسته می‌گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۶۵ — ز بالیدن ترا هردم لباسی تازه می‌گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۶۳ — زانفاس گرامی آنچه صرف آه می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۶۹ — دل آسوده در زیر فلک پیدا نمی‌گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۷۱ — دل چرخ بداختر نرم از یارب نمی گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۶۸ — نگاه آشنا در چشم او بیگانه می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۶۷ — زشکر خنده پنهان او دل تازه می گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۷۲ — دل عاشق به جور از یار دیرین برنمی گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۷۳ — خط از خون مانع آن غمزه کافر نمی گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۷۰ — سفیدی پرده‌دار چشم خون‌پالا نمی‌گردد
- غزل شمارهٔ ۲۸۷۴ — برون آمد زلب چون حرف، دیگر برنمی گردد