صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۳۰۲۱ — به مقدار بصیرت خاطر آگاه می لرزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۲۴ — سرشک گرم در چشم تر من خواب می سوزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۲۲ — مرا چون دل تپد در بر، دل جانانه می لرزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۲۰ — قدح لبریز چون شد از شراب ناب می لرزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۱۹ — مکن کاری که از جورت دل اندوهگین لرزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۲۳ — دل ما بر سیه روزان فقر از خود فزون سوزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۲۵ — اگرچه شمع کافوری خرد در خانه می‌سوزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۲۶ — خمار می مرا در گوشه میخانه می‌سوزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۲۷ — کدامین روز بر حالم دل خارا نمی سوزد؟
- غزل شمارهٔ ۳۰۲۸ — مرا صد آه یکبار از دل صد چاک می خیزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۳۳ — زرفتارت امان از عالم ایجاد برخیزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۳۱ — ز اشک دیده بیدرد زنگ از دل کجا خیزد؟
- غزل شمارهٔ ۳۰۲۹ — غبار تیره بختی از دهان شکوه می خیزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۳۰ — ز ماتمخانه ما نغمه عشرت کجا خیزد؟
- غزل شمارهٔ ۳۰۳۴ — زدین ناقصم از سبحه استغفار برخیزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۳۲ — به مستی آه خون آلود از دل بیشتر خیزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۳۸ — به عزم رقص چون سرو قباپوش تو برخیزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۳۹ — نشد از دل غبار از شیشه و پیمانه برخیزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۴۱ — کجا بی باده زنگ از خاطر اندوهگین خیزد؟
- غزل شمارهٔ ۳۰۴۲ — زرخسار تو رنگ از گلشن ایجاد می خیزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۴۰ — کجا تدبیر پیران کهنسال از جوان خیزد؟
- غزل شمارهٔ ۳۰۳۵ — مسیحا از سر بالین من رنجور برخیزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۳۶ — خوشا افتاده ای کز خاک ره چالاک برخیزد
- غزل شمارهٔ ۳۰۳۷ — مرا آن روز از آیینه دل زنگ برخیزد