صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خو‌د، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- غزل شمارهٔ ۴۱۷۱ — جمعی که در لباس می ناب می کشند
- غزل شمارهٔ ۴۱۷۳ — وقت است نوبهار در عیش وا کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۷۶ — آرام را خرام تو آتش عنان کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۷۲ — عاشق کجا به کعبه و دیر التجا کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۷۵ — آنجا که شوق دست حمایت بدر کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۷۸ — هشیار را خرام تو سر مست می کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۷۴ — محبوس آسمان چه پروبال واکند
- غزل شمارهٔ ۴۱۷۷ — مشکل دل رمیده هوای وطن کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۸۰ — معشوق کی زاهل هوس یاد می کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۸۱ — دل را سیاه آه غم آلود می کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۸۵ — مست است وخنده بر من مهجور می کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۸۲ — بی حاصلی که تربیت بید می کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۸۳ — مخمور را نگاه تو سرشار می‌کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۸۴ — از دور باش کی حذر اغیار می‌کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۷۹ — هر بلبلی که زمزمه بنیاد می‌کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۸۶ — پیمانه چاره سر پرشور می کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۹۴ — با مردم آنچه شعله ادراک می کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۹۰ — از نسبت عذار تو گل ناز می‌کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۸۷ — تقدیر قطع رشته تدبیر می کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۸۹ — عاشق کجا به شکوه دهن باز می‌کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۹۱ — هر غافلی که خنده به آواز می‌کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۸۸ — بر باد می دهد سر بی مغز چون حباب
- غزل شمارهٔ ۴۱۹۳ — هردم نه بی‌سبب دل ما رقص می‌کند
- غزل شمارهٔ ۴۱۹۲ — نازش کسی که بر پدر خویش می کند